Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Archive for the ‘Αμπελοφιλοσοφίες’ Category

maxresdefault

Το άρθρο δημοσιεύθηκε και στο Katiousa

Εισαγωγή

Το άρθρο που ακολουθεί αποτελεί απάντηση στη δημοσίευση του Ραφαήλ Μπελενιώτη με τίτλο «Σπάζοντας τα ταμπού της αριστεράς με το Σλαβόι Ζίζεκ». Η αλήθεια είναι ότι δεν έχω διαβάσει το βιβλίο του Ζίζεκ στο οποίο αναφέρεται ο Ρ.Μ. και η όποια πολεμική μου βασίζεται στην βιβλιοπαρουσίαση του αρθρογράφου και όχι στο πρωτότυπο υλικό. Προσωπικά θεωρώ τις ιδέες του Ζίζεκ –όπως αυτές παρουσιάζονται στο άρθρο- παιδαριώδεις και επικίνδυνες για αυτό και αποφάσισα να κάνω κάποιον αντίλογο. Ο τρόπος με τον οποίο θα παραθέσω τα αντεπιχειρήματα μου είναι να προηγείται κάθε φορά η επίμαχη παράγραφος του άρθρου με πλάγια γράμματα και από κάτω το δικό μου σχόλιο.

Επιχειρηματολογία

Ξεκινάμε με παράθεση από το άρθρο του Μπελενιώτη:

Πρόσφατα το 2016 κυκλοφόρησε και στα Ελληνικά το βιβλίο του « Η Νέα πάλη των τάξεων-τα πραγματικά αίτια του προσφυγικού κύματος και μας τρομοκρατίας» από μας εκδόσεις Πατάκη. Εν ολίγοις ο Ζίζεκ στο βιβλίο του υποστηρίζει πως η Ισλαμική τρομοκρατία, το μεταναστευτικό κύμα είναι αποτελέσματα μας Μας Πάλης των Τάξεων. Το μεταναστευτικό δεν είναι μόνο αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων αλλά και σύμπτωμα του παγκόσμιου καπιταλισμού. Γιατί σύμφωνα με τον Ζίζεκ η πάλη των τάξεων διέπει τα πάντα, οπότε δεν χρειάζεται να πέφτουμε από τα σύννεφα όταν τα κράτη μας υπονομεύουν κυβερνήσεις αδύναμων χωρών ή καταδικάζουν λαούς και αποκλείουν μας περιοχές μας από την συμμετοχή και την ευημερία και έπειτα τα καταπιεζόμενα αυτά κράτη και οι λαοί ακολουθούν θρησκευτικούς και ιδεολογικούς εξτρεμιστές χτυπώντας την πολιτισμένη Δύση μας. Πρόκειται για φυσικά επακόλουθα.

Από την παραπάνω παράγραφο εγώ καταλαβαίνω ότι ο Ζίζεκ θεωρεί τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς μέρος της πάλης των τάξεων. Μάλιστα, μαθαίνουμε και καινούρια πράγματα. Μπορούμε να το δούμε και αναδρομικά όλο αυτό και να υποθέσουμε ότι και ο Α’ και Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν και εκείνοι αποτέλεσμα της πάλης των τάξεων και όχι της διαμάχης των μεγάλων δυνάμεων για επέκταση της επιρροής τους.

Ας σταματήσουμε να παριστάνουμε τις παραπλανημένες παρθένες. Έχουμε δικαίωμα βροντοφωνάζει ο Ζίζεκ να διατηρήσουμε τις «Ευρωπαϊκές μας αξίες» τον καθημερινό τρόπο ζωής μας σε όλα τα επίπεδα, θρησκευτικό, ψυχαγωγικό, πολιτισμικό, σεξουαλικό-ερωτικό κτλ. Αναρωτιέται όμως: “Πως μπορούμε να κρατήσουμε τις αξίες και τα αγαθά της Δύσης χωρίς να αποκλείσουμε ένα μεγάλο μέρος από αυτά;” Εξετάζει την αισχρή και σκοτεινή πλευρά των θρησκειών, τη «θεϊκή βία» όπως ονομάζει τη βία που σκορπίζει τον όλεθρο με τυφλή οργή, την πολιτική οικονομία των προσφύγων, τα όρια γειτονίας και την έννοια του «πλησίου» και τέλος αναρωτιέται «τι πρέπει να γίνει;» προτείνοντας να επαναφέρουμε στο προσκήνιο την πάλη των τάξεων και να δείξουμε παγκόσμια αλληλεγγύη στα θύματα της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης.

The European way of life fuck yeah

Καταρχήν ας προσπαθήσουμε να σκεφτούμε περιπτώσεις στην ιστορία που ο μειονοτικός πληθυσμός «αλλοίωσε» της αξίες του κυρίαρχου σε βαθμό που να τις εκφυλίσει. Η δική μου άποψη είναι πως οι περιπτώσεις αυτές δεν είναι καθόλου συχνές, είμαι πάντως ανοιχτός σε προτάσεις ως προς αυτό.

Και αφού ο Ζίζεκ έχει επιβεβαιώσει τους φόβους και του τελευταίου ακροδεξιού ξενοφοβικού ότι θα έρθουν οι μετανάστες να μας πάρουν τον (μ)πολιτισμό μας, μετά αναρωτιέται πως άραγε θα μπορούσαμε να τους βοηθήσουμε. Πρόταση προς Ζίζεκ: ίσως θα έπρεπε να περάσουν πρώτα μια κάποιου είδους κατήχηση σε ένα αντίστοιχο Έλις Άιλαντ στην Ευρώπη για να σπουδάσουν τον Δυτικό (μ)πολιτισμό μας, και ύστερα να τους δεχόμασταν. Ξέρω ‘γω να τους βάζαμε να δουν όλα τα επεισόδια από τα φιλαράκια και το Sex and the City ή έστω το νοικοκυρές σε απόγνωση και γερμανικές τσόντες σχετικά με το σεξουαλικό – ερωτικό.

Πριν προχωρήσω στο επόμενο κομμάτι, να δώσω και ένα παράθεμα προς σύγκριση με τα λεγόμενα του Ζίζεκ.

wpid-zizek-tsipras__article

Αριστερά και Ναόμι Κάμπελ

Και παρακάτω:

«Για να πετύχει κανείς την εν λόγω ανάκτηση, θα πρέπει να εγκαταλείψει μια ολόκληρη σειρά από αριστερά ταμπού, αρχίζοντας από την εξής απόλυτη ανοησία που είναι μασκαρεμένη ως εμβριθής σοφία: “Εχθρός είναι κάποιος του οποίου την άποψη δεν έχεις ακούσει”. Η θέση αυτή εκφράζεται κατεξοχήν στο Φρανκενστάιν της Μέρυ Σέλλευ. Η Σέλλευ κάνει κάτι που δεν θα έκανε ποτέ κανένας συντηρητικός. Στο κεντρικό τμήμα του βιβλίου της επιτρέπει στο τέρας να μιλήσει το ίδιο για τον εαυτό του, να διηγηθεί την ιστορία από την δική του σκοπιά. Η επιλογή της εκφράζει με τον πλέον ριζοσπαστικό τρόπο τη φιλελεύθερη στάση υπέρ της ελευθερίας του λόγου: πρέπει να ακούγονται οι απόψεις όλων. Στο Φρανκενστάιν το τέρας δεν είναι Πράγμα, ένα φρικτό αντικείμενο που κανένας δεν τολμάει να αντιμετωπίσει, είναι πλήρως υποκειμενοποιημένο. (..) Έτσι λοιπόν ο απόλυτος εγκληματίας έχει την ευκαιρία να παρουσιάσει τον εαυτό του ως το απόλυτο θύμα. Ο τερατώδης δολοφόνος εμφανίζεται, από τι δική του σκοπιά, ως ένα βαθιά πληγωμένο και απελπισμένο άτομο που λαχταρά τη συντροφιά και την αγάπη (..). Η εμπειρία που έχουμε για τη ζωή μας εκ των ένδον, η ιστορία που διηγούμαστε στον εαυτό μας για τον εαυτό μας, προκειμένω να ερμηνεύσουμε τις πράξεις μας, αποτελεί βασικά ένα ψέμα-η αλήθεια βρίσκεται έξω στις πράξεις μας» .

Η γεωπολιτική δεν είναι βεβαίως μυθιστόρημα, αλλά ας μείνουμε στη συλλογιστική του συγγραφέα. Για να είμαστε λοιπόν δίκαιοι, αν παραδεχθούμε ότι οι τζιχαντιστές είναι Φρανκενστάιν, τότε πρέπει να πούμε ότι είναι ένας Φράνκενστάιν κατασκευασμένος στη Δύση, αφού αυτή τους εκπαίδευσε τους εξόπλισε και τους ξαμόλησε. Ασχέτως όμως με αυτό, οι πρόσφυγες δεν είναι τζιχαντιστές, είναι πρό-σφυ-γες, άλλο το ένα και άλλο το άλλο. Εκτός αν μέσα στο γενικό του ξενοφοβικό παραλήρημα ο Σλαβόι, κάνει και τέτοιου είδους φασιστικές γενικεύσεις οπότε πάω πάσο.

Ένα τρανταχτό παράδειγμα του πνεύματος του βιβλίου, είναι αυτό της αντιμετώπισης του μεταναστευτικού ρεύματος.

Στην αρχή ακόμα του βιβλίου καταπιάνεται με ένα σημαντικό και συνάμα τραγικό ζήτημα: Δηλαδή, τι πρέπει να γίνει με τις εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες, τους δεκάδες μικρούς Αιλάν που πνίγονται καθημερινά στις θάλασσες στην προσπάθεια τους να γλυτώσουν από την φωτιά του πολέμου και της καταστροφής που μαίνεται στις χώρες τους; Η Ευρώπη φαντάζει όαση μπροστά στα μάτια τους. Ο Ζιζέκ επιμένει πως η απάντηση δεν είναι ούτε απλή ούτε εύκολη. Εντοπίζει πως όσοι ψάχνουμε την απάντηση βρισκόμαστε μπροστά σε έναν ιδεολογικό εκβιασμό ανάμεσα σε δύο κύριες τάσεις. Η πρώτη τάση των «αριστερών φιλελεύθερων» εκφράζει την οργή της στο γεγονός πως η Ευρώπη επιτρέπει να πνίγονται χιλιάδες άνθρωποι, προτείνοντας να ανοίξει διάπλατα τα σύνορα της, για τους κολασμένους τούτης της Γης. Η δεύτερη τάση των «λαϊκιστών πολέμιων των μεταναστών» όπου λυσσάνε για την προστασία του τρόπου ζωής μας και να αφήσουμε τους ξένους λαούς να λύσουν μόνοι τους τα οικογενειακά τους. Παραφράζοντας το Στάλιν ο συγγραφέας αναρωτιέται «και οι δύο είναι κακές αλλά ποια είναι η χειρότερη;» .

Το να καταγγείλουμε, ας πούμε, τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις που δημιουργούν τις μεταναστευτικές ροές, δεν παίζει; Το να καταγγείλουμε την ανισόμετρη ανάπτυξη του καπιταλισμού; Επίσης καλό θα ήταν να μας ξεκαθάριζε ο Ζίζεκ σε ποιους απευθύνεται. Στους λαούς, στις κυβερνήσεις, στους ίδιους τους πρόσφυγες; Διότι εξ αντικειμένου, άλλα είναι τα ενδιαφέροντα των αστικών κυβερνήσεων και άλλα των λαών. Οι κυβερνήσεις δεν ενδιαφέρονται για το ανθρωπιστικό της υπόθεσης, αυτές κοιτούν να έχουν όσο το δυνατόν περισσότερο κέρδος ή έστω όσο το δυνατόν λιγότερη χασούρα τα μονοπώλια. Ποιο είναι κατά τον Ζίζεκ το «υποκείμενο» που μπορεί να διαχειριστεί επιτυχώς το μεταναστευτικό; Προς ποιόν οι παραινέσεις και οι συμβουλές.

«Οι μεγαλύτεροι υποκριτές είναι αυτοί που υποστηρίζουν τα ανοιχτά σύνορα: ενδόμυχα γνωρίζουν πολύ καλά πως κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί ποτέ, αφού θα προξενούσε άμεσα λαϊκίστικο ξεσηκωμό στην Ευρώπη.

Δηλαδή τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Εγώ, ας πούμε, το ερμηνεύω ως εξής. Ότι ο Ζίζεκ μας προειδοποιεί πως αν φέρουμε στην Ευρώπη τους μετανάστες, τότε θα έχουμε άνοδο της ακροδεξιάς(αυτό καταλαβαίνω με τον «λαϊκιστικό ξεσηκωμό»). Για αυτό ακριβώς που κατηγορούσε και τη Μέρκελ η αντιπολίτευση, ότι ήταν αρκετά ήπια με τους μετανάστες και για αυτό ανέβηκαν οι ακροδεξιοί. Δηλαδή για να μην ανεβεί η ακροδεξιά πρέπει να δράσουν εξ αρχής οι αστικές κυβερνήσεις σαν να ήταν ακροδεξιές. Στην επιλογή να δεχθεί πρόσφυγες δεν έφτασε βέβαια από τη μαλακάδα της η κυβέρνηση της Μέρκελ, αλλά επειδή το γερμανικό κεφάλαιο φιλοδοξούσε να τους αξιοποιήσει ως εύπλαστο εργατικό δυναμικό.

Το παίζουν ωραίες ψυχές που αισθάνονται ανώτερες από τον διεφθαρμένο κόσμο, ενώ στα κρυφά συμμετέχουν σε αυτόν. Ο λόγος για τον οποίο δεν αρκεί η ευσπλαχνία απέναντι στους ταλαίπωρους πρόσφυγες που εισρέουν στην Ευρώπη διατυπώθηκε πριν από έναν αιώνα από τον Όσκαρ Ουάιλντ. Στις πρώτες γραμμές του Η Ψυχή του ανθρώπου στον σοσιαλισμό, όπου ο Ουάιλντ επισημαίνει ότι “είναι πολύ πιο εύκολο να δείχνεις συμπόνια υποφέροντας, παρά σκεπτόμενος”. (..) “ Προσπαθούν να λύσουν το πρόβλημα της ανέχειας για παράδειγμα διατηρώντας τους φτωχούς στην ζωή ή στην περίπτωση ενός πολύ προχωρημένου σχολείου διασκεδάζοντας τους φτωχούς. Αλλά αυτό δεν είναι λύση είναι επιδείνωση της δυσκολίας. Ο σωστός στόχος είναι η προσπάθεια ανάπλασης της κοινωνίας σε μια τέτοια βάση ώστε η φτώχεια να είναι αδύνατη..” -συνεχίζει ο Ουάιλντ

Όσον αφορά τους πρόσφυγες αυτό σημαίνει ότι η ορθή επιλογή είναι να μετασχηματίσουμε την κοινωνία, έτσι ώστε οι απελπισμένοι πρόσφυγες να μην αναγκάζονται να βολοδέρνουν, και ότι η επίδειξη αλτρουιστικών αρετών εν τέλει εμποδίζει την εκπλήρωση αυτού του στόχου» .

Ωραία τα λογοτεχνικά παραθέματα, αλλά μέχρι να γίνει αυτό οι πρόσφυγες τι να κάνουν να περιμένουν στις βάρκες τους διαβάζοντας Μέρι Σέλλευ;

eb3cc9a6f2f465a594d2a67c99ec88cd--dark-knight-waste-removal

Think tank, ή πιο σωστά think bowl

Ένας άλλος πάλι άνθρωπος που τον απασχολούσε πολιτικά το ζήτημα των προσφύγων αλλά και η μέθοδος -αν μπορεί να ονομαστεί έτσι- των ανοιχτών συνόρων έγραφε κάποτε:

«Τι σημαίνει η μέθοδος της σοσιαλιστικής επανάστασης υπό το σύνθημα “Kάτω τα σύνορα”; Υποστηρίζουμε ότι το κράτος είναι απαραίτητο και ένα κράτος προϋποθέτει σύνορα. Το κράτος βέβαια μπορεί να έχει κυβέρνηση αστική, όμως εμείς έχουμε ανάγκη τα σοβιέτ. Ωστόσο ακόμη και με τα Σοβιέτ τίθεται το ζήτημα των ανοιχτών συνόρων. Τι σημαίνει κάτω τα σύνορα; Η μέθοδος της σοσιαλιστικής επανάστασης υπό το σύνθημα κάτω τα σύνορα είναι ένα μπέρδεμα. Μόνο όταν η σοσιαλιστική επανάσταση γίνει πραγματικότητα και πάψει να είναι μέθοδος, το σύνθημα “Κάτω τα σύνορα” θα είναι ορθό σύνθημα. Τότε θα πούμε: Σύντροφοι ελάτε σε εμάς..»

Αυτός ο άνθρωπος ήταν ο Λένιν, εμβληματική και ηγετική μορφή της Ρώσικης επανάστασης.

Σιγά μη δεν αναζητούσε νομοιμοποήση της αρλουμπολογίας του στο Λένιν ο Μποράτ1. Ο Λένιν βέβαια, αναφέρονταν σε εντελώς διαφορετική περίπτωση, την πλήρη κατάργηση των συνόρων σε ένα εχθρικό προς την νεαρή τότε επανάσταση καπιταλιστικό στερέωμα. Σήμερα δεν μιλάμε για κάτι τέτοιο ούτε κανείς προτείνει πλήρη κατάργηση των συνόρων έτσι γενικά. Για φιλοξενία προσφύγων γίνεται λόγος, και μάλιστα προσφύγων που για το ξεσπίτωμα τους ευθύνονται καθαρά οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί στους οποίους πρωτοστατεί η ΕΕ και το ΝΑΤΟ. Δεν είναι ότι έρχονται στην τύχη πρόσφυγες από μια αστρική πύλη από την άλλη άκρη του σύμπαντος και αμφισβητούν τα σύνορα μας, έρχονται πρόσφυγες εξαιτίας των ιμπεριαλιστικών συγκρούσεων και θέλουν να περάσουν από την άλλη πλευρά των συνόρων επειδή οι πόλεις τους έχουν ισοπεδωθεί.

Ο Ζίζεκ όμως δεν σταματάει εδώ. Συνεχίζει πεπεισμένος πως η αριστερά πρέπει να αποβάλει συγκεκριμένες αντιλήψεις που την οδηγούν σε παράλογες ανεφάρμοστες αναδιπλώσεις όπως η απαγόρευση οποιασδήποτε κριτικής προς το Ισλάμ ως «Ισλαμοφοβία», όπως η εξίσωση οποιασδήποτε αναφοράς στην ευρωπαϊκή χειραφετική κληρονομιά με τον πολιτιστικό ιμπεριαλισμό και ρατσισμό, η ιδέα ότι η προστασία του δικαιώματος να ακολουθεί κανείς έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής είναι αυτή καθαυτή μια φασιστική η ρατσιστική κατηγορία και άλλα πολλά.

Άντε πάλι η εξίσωση, είναι η κλασική λογική πλάνη:

Οι τζιχαντιστές είναι μουσουλμάνοι – οι πρόσφυγες είναι μουσουλμάνοι – οι πρόσφυγες είναι τζιχαντιστές.

Ένα βιβλίο πραγματικά παρέμβαση και πρόκληση για συζήτηση αλλά και για αυτοκριτική και αναθεώρηση πολλών επιλογών και αποφάσεων για το εγγύς μέλλον.

Για αυτοκριτική και αναθεώρηση, σύμφωνοι, αλλά για αυτοκριτική και αναθεώρηση όσων συμφωνούν με αυτά που λέει ο Ζίζεκ, διότι πραγματικά τα όσα μεταφέρονται στο άρθρο είναι με ένα παιδαριώδη τρόπο ξενοφοβικά.

Δύσκολο πράγμα βέβαια. Kaι πάλι τίποτα το αυταπόδεικτο δεν διαθέτει το βιβλίο-όλα μπορούν να αντικρουστούν. Το δύσκολο είναι μια σοβαρή εναλλακτική. Η συζήτηση και η διάθεση για αναθεώρηση δεν πρέπει να αποκλείεται πεισματικά, αντιθέτως να ενθαρρύνεται. Διαφορετικά «η μοναδική εναλλακτική επιλογή είναι η αργόσυρτη παρακμή, ο βαθμιαίος μετασχηματισμός της Ευρώπης σε αυτό που συνιστούσε η Ελλάδα για την ώριμη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, έναν προορισμό για νοσταλγικό πολιτιστικό τουρισμό, ο οποίος βρισκόταν έξω από το ιστορικό γίγνεσθαι».

Από την πόλη έρχομαι…

Την Ευρώπη και τις «αξίες» της δεν την απειλούν οι μετανάστες, αλλά οι ίδιες αυτές αξίες, οι οποίες πηγάζουν από τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, απειλούν τους λαούς της Ευρώπης. Τα μνημόνια βλέπετε, δεν τα εφαρμόζουν ούτε τα ψηφίζουν οι πρόσφυγες, τα σπίτια δεν τα παίρνουν οι μουσουλμάνοι και για την ανεργία δεν ευθύνονται οι ορδές των ρακένδυτων, αλλά κατά κύριο λόγο η οικονομικές πολιτικές της ΕΕ.

Εδώ κάπου ολοκληρώνεται μια πρώτη μου κριτική ματιά στο άρθρο του κ. Μπελενιώτη για το βιβλίο του Ζίζεκ «Η νέα πάλη των τάξεων[…]». Συγχωρήστε το κάπως ειρωνικό μου ύφος, αλλά όταν έρχεσαι αντιμέτωπος με τέτοιο «ιερό τέρας» της διανόησης δεν μπορείς να μην ειρωνευτείς. Αξίζει δε, να σημειωθεί, ότι από τα παραπάνω είναι περισσότερο από εμφανές, πως σε περιόδους καπιταλιστικής κρίσης η συστημική «αριστερή» λιβελογραφία δεν μπορεί να κρύψει τις ομοιότητες της με τη λιβελογραφία της άκρας δεξιάς. Και αυτό διότι υπηρετούν τελικά τα ίδια αφεντικά πάνω κάτω, πουλώντας στη διαδρομή και λίγη φιλοσοφία για να βγαίνει το μεροκάματο.

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος(Poexania)

1 Το πετυχημένο αυτό παρατσούκλι του Ζίζεκ αποτελεί επινόηση του Lenin Reloaded

Advertisements

Read Full Post »

Θα έλεγε κανείς ότι μετά από τα τόσα δεινά που έχει περάσει η ανθρωπότητα –και ιδιαίτερα η Ευρώπη- από την γιγάντωση του φασισμού/ναζισμού κατά τα μέσα του προηγούμενου αιώνα, το πάθημα θα μας έχει γίνει μάθημα. Τουλάχιστον οι απλοί άνθρωποι θα έπρεπε φτύνουν στον κόρφο τους έστω και στην ιδέα αναζωπύρωσής του. Παρόλα αυτά, εδώ και κάποια χρόνια παρατηρούμε μια αύξηση της επιρροής των ακροδεξιών/εθνικιστικών, των κρυπτοφασιστικών και των καθαρά φασιστικών κομμάτων σε πάρα πολλά ευρωπαϊκά κράτη, μεταξύ αυτών και στη χώρα μας. Και μαζί με αυτήν την ποσοτική αύξηση του φασισμού, «απολαμβάνουμε» και το ξεπέρασμα του ταμπού του να ομολογεί κάποιος ότι είναι εθνικιστής ή φασίστας. Λαμβάνοντας αυτό ως δεδομένο, είναι επόμενο να αναρωτιόμαστε για τους λόγους που ευνοούν την επανεμφάνιση του φασισμού/ναζισμού στις ευρωπαϊκές καπιταλιστικές χώρες. Για να διευκολύνουμε την ανάλυση μας πρόκειται να χωρίσουμε σε πρώτη φάση τις αιτίες επανεμφάνισης του φασισμού σε υποκειμενικές και αντικειμενικές. Στις υποκειμενικές θα συμπεριλάβουμε εκείνες που εξαρτώνται από τις περιστάσεις και παράλληλα έχουν και μια ενδεχομενικότητα, ενώ στις αντικειμενικές εκείνες που αναπαράγονται με συστημικό τρόπο και αποτελούν μέρος του DNA του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής . Ας δούμε τις κατηγορίες λιγάκι πιο αναλυτικά.

fascism-is-capitalism-in-decay-3687885

Στις Υποκειμενικές αιτίες: μπορεί να συμπεριληφθούν για παράδειγμα οι ιστορικές συγκυρίες. Περιπτώσεις δηλαδή που εξαιτίας των συγκυριών της εποχής είναι πολύ πιθανό να θεριέψει ο φασισμός. Ας πούμε, ο Λένιν έλεγε ότι για να γίνει επανάσταση πρέπει να προηγηθεί επαναστατική κατάσταση, αλλά δεν σημαίνει ότι όλες οι επαναστατικές καταστάσεις οδηγούν σε επαναστάσεις. Αντιστοίχως μια περίοδος “ανομίας”.1 μπορεί να καλλιεργήσει το έδαφος για την εμφάνιση του φασισμού, όμως δεν σημαίνει ντετερμινιστικά ότι σε κάθε κρίση θα έχουμε και τον αντίστοιχο Χίτλερ. Η ίδια η κρίση είναι αντικειμενική αιτία, όμως η επιλογή του φασισμού/απολυταρχίας, ως λύση, αποτελεί μια από τις εναλλακτικές στις οποίες μπορεί να καταφύγει η εκάστοτε αστική τάξη, παρασέρνοντας βέβαια και τις ευρύτερες μάζες. Παρομοίως, σε έναν ιμπεριαλιστικό πόλεμο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο ιδεολογικό επίπεδο φασιστική φρασεολογία (για ανωτερότητα αίματος, λευκή φυλή κλπ) για να δικαιολογήσει το αιματοκύλισμα του λαού και για να φανατίσει, όμως δεν σημαίνει ότι κατ ανάγκη κάθε πόλεμος θα “πουλιέται” με τον ίδιο τρόπο. Δεν θα επεκταθούμε όμως παραπάνω στις υποκειμενικές αιτίες αφού σκοπός του άρθρου είναι να εστιάσουμε περισσότερο στις αντικειμενικές.

Αντικειμενικές αιτίες: Αντικειμενικές αιτίες είναι εκείνες οι οποίες βρίσκονται ριζωμένες στη φύση του καπιταλιστικού συστήματος. Είδαμε για παράδειγμα πιο πάνω την περίπτωση των κρίσεων. Οι κυκλικές καπιταλιστικές κρίσεις δημιουργούν «ανομίες» (ανωμαλίες στην συνήθη ροή) οι οποίες υπερβαίνουν τη γενικότερη ανισομετρία που χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό. Οι ανομίες αυτές συνοδεύονται από ακραία κοινωνικά φαινόμενα (φτώχεια, ανεργία, πολιτικά αδιέξοδα…), που δυσκολεύουν τη διακυβέρνηση του κράτους και την οικονομία, με αποτέλεσμα οι ισχυροί της οικονομίας να εξετάζουν λύσεις άμεσης επιβολής με παράκαμψη της αστικοδημοκρατικής οδού.

Η έμφαση στον ατομικισμό, ως αναπόσπαστο κομμάτι της καπιταλιστικής ιδεολογίας, δημιουργεί αναπόφευκτα τους κατάλληλους «θύλακες» στα ανθρώπινα υποκείμενα. Το άτομο μαθαίνει να ταυτίζεται με σύνολα κι υποσύνολα τα οποία πηγάζουν από τον τρόπο που συνήθως δομεί την προσωπικότητα του και το πώς αντιλαμβάνεται το περιβάλλον του. Δηλαδή: Άτομο – πυρηνική οικογένεια – γειτονιά – πόλη – φυλή – έθνος (φυσικά υπάρχουν ένα σωρό ακόμη κάθετες ή οριζόντιες κατηγοριοποιήσεις, όπως είναι για παράδειγμα το εργασιακό ή το κοινωνικό στάτους). Οι κατηγορίες αυτές, σε κάθε τους βαθμίδα, διαποτίζονται από τον εγωισμό/εγωκεντρισμό με αποτέλεσμα το άτομο να βλέπει τους απέξω ως ανταγωνιστές. Ο συνδυασμός ατομικισμού και ανταγωνισμού που προωθεί ως αδιαπραγμάτευτη αξία η καπιταλιστική κοινωνία οδηγεί τα άτομα να αναπτύσσουν συγκρουσιακές συμπεριφορές και σχέσεις σε επίπεδο οικογένειας, φυλής, έθνους, πόλης κλπ.

κατηγοριες

Εξ αντικειμένου –πέρα από το όποιο ιδεολογικό επικάλυμμα- η ανεργία, οι υψηλές απαιτήσεις στον εργασιακό χώρο, η ανασφάλεια, το ενδεχόμενο περιθωριοποίησης, το ενδεχόμενο προλεταριοποίησης των μεσοστρωμάτων, συμβάλλουν στο να δημιουργούνται προστριβές και ανταγωνισμοί μεταξύ των ατόμων και των κοινωνικών ομάδων. Είναι σαν να υπάρχουν 10 καρέκλες και 15 άτομα τα οποία πρέπει να τις διεκδικήσουν. Παράλληλα, η ίδια η κοινωνική και οικονομική ιεραρχία όπως δομείται στον καπιταλισμό, αναπαράγει ως κάτι θεμιτό (και αναπόφευκτο) ένα δίπολο άρχοντα και αρχόμενου (προϊστάμενος/υφιστάμενος, ιδιοκτήτης/εργάτες). Πρακτικά λοιπόν, στον καπιταλισμό όλοι οι άνθρωποι δεν είναι ίσοι, ούτε τυπικά ούτε ουσιαστικά. Προεκτείνοντας το όλο αυτό, ένας «γνήσιος Γερμανός» ή ένας «γνήσιος Έλληνας» διαφέρει από έναν μετανάστη, ή και ένας λευκός από έναν μαύρο, ανάλογα με το ποιος μπορεί να επιβληθεί σε ποιον. Όσο προάγεται ιδεολογικά κι αντικειμενικά ως φυσιολογικότητα η ανισότητα, τόσο και τα υποκείμενα θα ανταγωνίζονται να μη βρεθούν εκτός παιχνιδιού. Όσο αυτός ο ανταγωνισμός εντείνεται, επειδή οι καρέκλες μειώνονται, τόσο εντείνεται και ο κοινωνικός δαρβινισμός (νόμος της ζούγκλας στην κοινωνία), που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ανάδειξη του φασισμού.

Κάπου εδώ βάζω μια άνω τελεία, χωρίς να σημαίνει ότι εξαντλήθηκαν όλες οι πλευρές του φαινομένου, που σίγουρα θα μας απασχολήσει ξανά στο μέλλον.

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος (Poexania)

1 Κοινωνιολογικός όρος που επινόησε ο Εμίλ Ντιρκέμ για να περιγράψει κοινωνικά φαινόμενα όπως αυτό της οικονομικής κρίσης.

Read Full Post »

orser_mop

Υπάρχει μια αντίληψη για την αριστερά –τολμώ να πω κυρίαρχη- η οποία αντιμετωπίζει εντελώς μονοσήμαντα τον  ρόλο που αυτή παίζει ή που θα μπορούσε να παίζει στην κοινωνία. Σύμφωνα με αυτήν την αντίληψη, ο ρόλος της αριστεράς είναι να δρα ως παυσίπονο ή ως έμπλαστρο στα δεινά που βιώνει η ανθρωπότητα(και για τα οποία κύριος υπεύθυνος είναι ο καπιταλισμός). Μια αριστερά που υπάρχει και λειτουργεί μέσα στα πλαίσια του καπιταλισμού, διορθώνοντας τον, εξανθρωπίζοντας τον ή και εγώ δεν ξέρω τι άλλο, αλλά ποτέ αυτόνομα. Είναι μια αριστερά προορισμένη να έχει το ρόλο της νοσοκόμας, της καθαρίστριας, της «μαμάς», και να μην επιδιώκει ποτέ να υπερβεί τους ρόλους αυτούς.

Είναι σαν να λέμε μια αριστερά προστάτιδα των φτωχών και των κατατρεγμένων, σε ένα κυρίαρχο σύστημα που πάντα θα φτιάχνει φτωχούς και κατατρεγμένους, και μια αριστερά που θα ζει για πάντα στη σκιά αυτού του συστήματος. Είναι η αριστερά των συσσιτίων, του εθελοντισμού, των ΜΚΟ, των κοινωνικών παντοπωλείων/φαρμακείων, του κινήματος της πατάτας, του μοιράσματος της φτώχειας γενικότερα.

Εμείς που θεωρούμε τους εαυτούς μας κομμουνιστές δεν μπορούμε επ’ ουδενί να ταυτιστούμε με αυτήν την εικόνα της αριστεράς. Και δεν εννοώ πως δεν πρέπει να κάνουμε συσσίτια ή ότι είναι λάθος a priori η εθελοντική εργασία, όμως ένας κομμουνιστής δεν μπορεί να σταματά εκεί. Ένας κομμουνιστής πρέπει να έχει ως απώτερο στόχο, όχι το να γίνεται με τη δράση του μαξιλάρι για να ξαποστάσουν τα θύματα του καπιταλισμού, διότι αν βλέπει τον εαυτό του μονάχα υπό αυτό το πρίσμα γίνεται τελικά μαξιλάρι του ίδιου του καπιταλισμού. Ένας κομμουνιστής πρέπει να βλέπει τις πράξεις του ως μέρος μιας γενικότερης προσπάθειας για να σταματήσουν να υπάρχουν θύτες και θύματα, και αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να γίνει αν δεν ξεπεραστεί και δεν ανατραπεί το σύστημα που εξ αρχής δημιουργεί αυτήν την κατάσταση.

Είναι πολλοί αυτοί που έχουν συμφέρον να μην υπάρχει η αντίληψη της ανατροπής στους κομμουνιστές. Να ήμασταν δηλαδή όχι συνεπείς απέναντι στην ιδεολογία μας, αλλά κάτι σαν τους ευρωκομουνιστές, που ναι με έχουν το όνομα, αλλά δεν έχουν την χάρη. Να αποδεχόμασταν, είτε ότι ήρθε το τέλος της ιστορίας και ότι ο πάλαι ποτέ υπαρκτός είναι μια ανάμνηση από τα παλιά. Είτε, ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς, και «ας κάνουμε ρε παιδιά ότι μπορούμε στα τωρινά πλαίσια και έχει ο θεός». Τέτοιες αντιλήψεις φυσικά μόνο στην αγκαλιά του καπιταλισμού μπορούν να μας οδηγήσουν, κάτι που όπως βλέπουμε έχει συμβεί με αρκετές αριστερές ή αν θέλετε «αριστερές» δυνάμεις εδώ στην Ελλάδα αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Για ένα κομμουνιστικό κόμμα, το να χάσει τον επαναστατικό του χαρακτήρα είναι ότι χειρότερο. Το να μην συντονίζει ένα κομμουνιστικό κόμμα τη δράση και τη δομή του έχοντας ως απώτερο στόχο την ανατροπή του καπιταλισμού σημαίνει ότι έχει χάσει τον επαναστατικό του χαρακτήρα. Και αν ένα κομμουνιστικό κόμμα χάσει τον επαναστατικό του χαρακτήρα πολλά μπορεί να συμβούν. Μπορεί λόγου χάρη να συγκυβερνήσει με αστικές δυνάμεις με τη λογική ότι θα κρατάει τα μπόσικα. Ήταν πολλοί εκείνοι για παράδειγμα που ζητούσαν από το ΚΚΕ να συγκυβερνήσει με το Σύριζα για να το συγκρατήσει να μην κάνει τη στροφή που έκανε. Το Σύριζα βέβαια τη στροφή την είχε κάνει εξ αρχής, και θα ήταν ασυγκράτητο. Από μια τέτοια «συνεργασία» το ΚΚΕ μόνο χαμένο θα έβγαινε. Έστω και αν πρόσκαιρα ανέβαινε εκλογικά, η συνεργασία αυτή θα ήταν καταστροφική για το κομμουνιστικό κόμμα, διότι θα σήμαινε ότι έχει πάρει λάθος πορεία. Ευτυχώς όπως φάνηκε, το ΚΚΕ το έχει πάρει το μάθημα του από τα λάθη του παρελθόντος, αλλά και από την ιστορία του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, και έτσι ούτε καν δεν χρειάστηκε να το σκεφτεί αυτό το ενδεχόμενο.

Ακόμα και αν το δούμε όμως σε συνδικαλιστικό επίπεδο, η δράση των κομμουνιστών στα συνδικαλιστικά πρέπει και αυτή να είναι οργανωμένη με τελικό στόχο την ανατροπή του καπιταλισμού. Ένας κομμουνιστής δεν πρέπει να βλέπει τα συνδικάτα και τα σωματεία μοναχά ως δομές που υπάρχουν για να ασκείται πίεση για επί μέρους κατακτήσεις ή για να μην παρθούν πίσω τα όσα ήδη έχουν κατακτηθεί, αλλά και ως κύτταρα οργάνωσης μέσα στα όποια προετοιμάζεται ο εργατικός «στρατός» που θα γίνει η αιχμή του δόρατος για να ανατραπεί το καπιταλιστικό σύστημα.

Η αμερικανόφερτη αντίληψη ότι ο αριστερός είναι εκείνος ο καλός άνθρωπος που μέσα από ΜΚΟ βοηθάει τους ανήμπορους είναι τέτοια που μετατρέπει την αριστερή ιδεολογία από επαναστατική σε θεραπαινίδα του καπιταλισμού. Αλίμονο αν δεχθούμε οι κομμουνιστές αλλά και οι συνεπείς αριστεροί να αναλάβουμε τον ρόλο της «ανθρωπιστικής βοήθειας» που φέρνει ο ιμπεριαλιστής αφού έχει εκτελέσει το δολοφονικό του καθήκον. Αλίμονο αν γίνουμε η σφουγγαρίστρα που μαζεύει τα αίματα για να δώσει άλλοθι στο φονιά. Ο απώτερος ρόλος του κομμουνιστή, είναι όχι να πηγαίνει και να χαϊδεύει κεφαλάκια όπου και όποτε βάζει χέρι ο ιμπεριαλισμός, αλλά να κόψει αυτό το χέρι για να βρουν κάποτε τα κεφαλάκια την ησυχία τους.

 

Λαγωνικάκης Φρακγίσκος(Poexania)

 

Read Full Post »

wittgenstein-harris-7

Πριν προχωρήσουμε παρακάτω να πω ότι θεωρώ το άρθρο του Ιστρολλικού, το περιεχόμενο του οποίου με βρίσκει σύμφωνο στα περισσότερα σημεία, ως κομμάτι αυτής της σειράς άρθρων. Υπό αυτήν την έννοια ό,τι ακολουθεί μπορεί να θεωρηθεί και τέταρτο μέρος, το ονομάζω όμως τρίτο επειδή διατηρεί τη συνέχεια του δικού μου συλλογισμού. Ας περάσουμε στο ψητό:

Ο «Σχετικισμός»:

Είδαμε στο προηγούμενο μέρος ότι σύμφωνα με τον Μαξ Βέμπερ, το πέρασμα από τις πολυθεϊστικές θρησκείες στις μονοθεϊστικές αποτέλεσε βήμα εμπρός για τη μετάβαση στη νεωτερική εποχή και σκέψη, και αυτό επειδή η ανθρωπότητα τότε άρχισε να βλέπει το σύμπαν ως κάτι ενιαίο. Παρακάτω στο ίδιο άρθρο μιλήσαμε για «πολυδιάσπαση των ιδεών» η οποία υφίσταται τόσο εξαιτίας αντικειμενικών παραγόντων (μεγάλη κυκλοφορία/παραγωγή πληροφορίας και δυσκολία διαχείρισής της) όσο και υποκειμενικών (ιδεολογικοί λόγοι, αποφυγή ανάδειξης νέου “Paradigm” που να απειλεί το κυρίαρχο, ερευνά και παραγωγή ιδεών εστιασμένη σε ιδιαίτερα συμφέροντα κ.α.).1 (Αν και όλη αυτή η διάσπαση, δεν δείχνει να απειλεί τις τάσεις για συγκεντροποίηση του κεφαλαίου.) Ο κατακερματισμός και ο επιμερισμός αυτός των ιδεών (δηλαδή και της φιλοσοφίας, και της επιστήμης, και των θρησκειών, και, και, και…), οδηγεί κατά μια έννοια ξανά πίσω στην περίοδο πριν την κατανόηση του σύμπαντος ως κάτι ενιαίο, σε μια εποχή πολλών «θεών» και θεών.2 Ένα υποπροϊόν αυτού του γενικότερου φαινομένου είναι η κυριαρχία του σχετικισμού. Διότι σε ένα κόσμο που οι ιδέες δείχνουν να έχουν ξεφύγει από κάποιους κεντρικούς άξονες και έχουν γίνει κομμάτια, είναι ακόμη πιο δύσκολο να πεις ποιες ιδέες είναι σωστές και ποιες όχι, άσχετα αν το κριτήριο σου είναι η επιστημονική μέθοδος, η φιλοσοφία, η θρησκεία, η ηθική ή ό,τι άλλο.

Το φαινόμενο αυτό αλληλοεπιδρά με τον ατομικισμό, που βρίσκεται και αυτός σε έξαρση και παράγει ένα είδος θορυβώδους πολυφωνίας που [μάλλον] δεν οδηγεί πουθενά. Στα πλαίσια αυτής της πολυφωνίας, και εξαιτίας της ριζοσπαστικοποίησης των μέσων επικοινωνίας, ευνοούνται και οι μεταφυσικές ιδέες, και μάλιστα, εξαιτίας του σχετικισμού η απαξίωση αυτών των ιδεών δεν είναι και τόσο εύκολο ζήτημα. Είναι αυτό που εγώ ονομάζω «η αυθεντία του εγώ» η οποία στον μεταμοντέρνο κόσμο δικαιούται να βρίσκεται πάνω από κάθε είδους συλλογική αυθεντία. Θεωρητικά η αμφισβήτηση της αυθεντίας δεν είναι κάτι κακό, διαφορετικά η ανθρωπότητα θα είχε «παρκάρει» σε μια σειρά από αιώνια θέσφατα. Όμως, αν δούμε αυτό το φαινόμενο στην ιστορική του διάσταση στο σήμερα, θα διαπιστώσουμε ότι δεν πρόκειται για μια γόνιμη λειτουργία, τουλάχιστον όχι στο μεγαλύτερο της μέρος. Αυτό για δύο κυρίως λόγους:

Α) Τα υλικά τα οποία χρησιμοποιούνται για τη θεμελίωση της ατομικής άποψης και με βάση τα οποία χτίζεται η κοσμοαντίληψη των ατόμων είναι σαθρά, για να μην πω σκουπίδια. Μπορεί να υπάρχει πληθώρα ιδεών, αλλά αυτή η πληθώρα είναι αφενός σαν την πληθώρα των προϊόντων του supermarket, δηλαδή πολλά «προϊόντα» που κάνουν το ίδιο πράγμα και διαφέρουν μόνο στη συσκευασία. Αφετέρου μοιάζει λίγο σαν τα άπειρα περιεχόμενα του internet, που ο λόγος χρήσιμες/άχρηστες + βλαβερές πληροφορίες γέρνει συντριπτικά υπέρ του παρονομαστή. Επίσης, υπάρχει –όσο και αν αυτό μοιάζει αντιφατικό- έλεγχος της πληροφορίας σε τέτοιο βαθμό που να διαμορφώνονται μαζικά συνειδήσεις. Υπό αυτήν την έννοια λοιπόν το Εγώ μας δεν είναι και τόσο αυθεντικό. Αυτό ασχέτως με το αν το συνειδητοποιούμε ή όχι. Πολλές φορές άνθρωποι που βρίζουν έναν δημοσιογράφο αναπαράγουν επιχειρήματα που αυτός έχει θέσει χωρίς να το καταλαβαίνουν. Δείτε για παράδειγμα πως λειτουργεί ο κοινωνικός αυτοματισμός.

Β) Δεν υπάρχει πραγματική αμφισβήτηση της αυθεντίας, όχι τουλάχιστον της κυρίαρχης. Ο καπιταλισμός εξυπηρετείται όπως είδαμε παραπάνω από αυτήν την πολυδιάσπαση. Και αυτό επειδή εξ αντικειμένου, η αναπαραγωγή του υλικού και του πνευματικού κόσμου, γίνεται με βάση τα καπιταλιστικά συμφέροντα και με βάση την καπιταλιστική οικονομία.

Το Α και το Β φυσικά είναι παντρεμένα μεταξύ τους και κατά κάποιο τρόπο αποτελούν τις δυο όψεις του ίδιου νομίσματος. Υπό αυτήν την έννοια, η αξία του κυρίαρχου Εγώ είναι θεωρητική, αφού το Εγώ αυτό διαμεσολαβείται από την μεγάλη καπιταλιστική αφήγηση, δομείται πάνω σε σαθρά υλικά, και δεν αμφισβητεί τελικά τίποτα. Το πολύχρωμο μήνυμα (χάντρες και καθρεφτάκια) που μεταφέρουν αυτά τα διασπασμένα(;) Εγώ, σαν να μη φτάνουν όλα τα άλλα, εναντιώνεται και σε οτιδήποτε γόνιμο. Τόσο επειδή η αναπαραγωγή της αστικής ιδεολογίας του φοράει τακούνια και το βοηθάει τεχνητά να παίρνει κεφάλι, αλλά και εξαιτίας του ότι υπάρχει ένα απέραντο δάσος από ιδέες τέτοιας σύνθεσης, που σκιάζουν και δεν αφήνουν εύκολα τις ανταγωνιστικές (στο καπιταλιστικό σύστημα) ιδέες να βλαστήσουν, ενώ τα όποια ξέφωτα είναι ελάχιστα.

Το μεταφυσικό πουλάει:
Ζούμε σε μια ακραία εμπορευματοποιημένη κοινωνία, και στα πλαίσια αυτής της κοινωνίας, οτιδήποτε μπορεί να έχει υψηλή εμπορευσιμότητα πουλάει. Τον καπιταλισμό δεν τον ενδιαφέρει η ποιότητα της όποιας ιδέας/ιδεολογίας, αλλά το αν μπορεί από αυτήν να παράξει κέρδος και η βιομηχανία του μεταφυσικού πουλάει καλά. Για παράδειγμα ο κλάδος της φαρμακευτικής παραγωγής που ασχολείται με τα ομοιοπαθητικά σκευάσματα είναι τεράστιος και αποφέρει υπέρογκα κέρδη. Αντίστοιχα, οι διάφορες ανατολίτικες θρησκείες, περνώντας στη Δύση(και εφόσον είχαν πέραση), έχουν προσαρμοσθεί στα δεδομένα και αυτό σημαίνει ότι –μεταξύ άλλων- έχουν «πακεταριστεί» και μετατραπεί σε εμπορευματικά προϊόντα. Συνεπώς, η συνεχής εντατικοποίηση της εμπορευματοποίησης ευνοεί και την διάδοση των μεταφυσικών ιδεών.

Απήχηση αυτών των μεταφυσικών ιδεών επειδή είναι εύπεπτες: 

Το πιο απλό το άφησα για το τέλος. Δηλαδή, ότι είναι πολύ πιο εύκολο να εσωτερικεύσει κανείς μια σειρά από μεταφυσικές ερμηνείες για τα φαινόμενα, από ό,τι να κατανοήσει μέσω της επιστημονικής μεθόδου τους φυσικούς νόμους που πιθανόν να τα εξηγούν. Πόσο μάλλον όταν οι απαντήσεις της μεταφυσικής μπορούν να προσαρμοστούν σε όλα τα γούστα. Αντιθέτως, ο ορθός λόγος χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη αυστηρότητα ενώ δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τον μεταφυσικό λόγο ούτε στο πεδίο των υποσχέσεων. Είναι πιο εύκολο να διαβάσεις τα ζώδια από ό,τι μια κοινωνιολογική μελέτη. Είναι πιο εύκολο να το παίξεις αστρολόγος από ότι να γίνεις γιατρός.

Στο σημείο αυτό ολοκληρώνεται η σειρά άρθρων μου σχετικών με το φαινόμενο της «επαναμάγευσης του κόσμου». Αποτελούν μέρος της ευρύτερης μου προσπάθειας να κατανοήσω και να εξηγήσω αυτό που κάποιοι αποκαλούν «μετανεωτερικότητα». Κάτι που σημαίνει ότι –πέραν του ότι ήδη κάποια έχουν προηγηθεί- θα ακολουθήσουν και άλλα άρθρα με συγγενές περιεχόμενο.

Διαβάστε εδώ το 1ο μέρος.
Διαβάστε εδώ το 2ο μέρος.
Διαβάστε εδώ το άρθρο του Ιστρολλικού.

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος(Poexania)

1 Θα ήθελα –και αξίζει- να μιλήσω παραπάνω για το φαινόμενο της πολυδιάσπασης των ιδεών όμως θα ξεφύγουμε και σε έκταση και από το θέμα μας. Να είστε όμως σίγουροι ότι σχεδιάζω να το πιάσω στο μέλλον.

2 Το παράδειγμα μου αποτελεί σχηματικό παραλληλισμό και όχι ότι υπάρχει κατ’ ανάγκη κάποια πραγματική αντιστοιχία με την προ-μονοθεϊστική εποχή.

Read Full Post »

Magisa1

Αναδημοσίευση από Κατιούσα

Προσφάτως, η Κατιούσα, μέσα από την τρέχουσα σειρά άρθρων του Πόε αλλά και ενός σχολίου σχετικά με το Τίμιο Κάστανο, ανέδειξε το κρίσιμο ζήτημα της αναβίωσης και επέκτασης σκοταδιστικών αντιλήψεων και «μαγικών» πρακτικών στη σύγχρονη κοινωνία. Με αφορμή την ενδιαφέρουσα αυτή συζήτηση, θα ήθελα να σχολιάσω μια συγκεκριμένη πτυχή του φαινομένου της «επαναμάγευσης του κόσμου» που μέχρι στιγμής έχει θιχτεί μόνο εμμέσως, αλλά στο μέλλον θα λάβει μάλλον σημαντικές πολιτικές προεκτάσεις.

Αναφέρομαι στην τάση ενός συνεχώς αυξανόμενου αριθμού ανθρώπων κυρίως μικροαστικής προέλευσης, όχι απλώς να υιοθετούν ανορθολογικές αντιλήψεις, αλλά και να τις προωθούν ενεργά, να τις περιφρουρούν με πυγμή απέναντι σε κάθε κριτική και σε τελική ανάλυση να τις μετασχηματίζουν σε κεντρικό κομμάτι της κοινωνικής τους συνείδησης. Παραδείγματα αυτής της τάσης είναι μεταξύ άλλων το κίνημα κατά του εμβολιασμού, η υπόθεση Σώρρα και η εκστρατεία κατά του διαχειριστή της τρολλοσελίδας «Άγιος Παστίτσιος». Αποκαλώ αυτό το φαινόμενο «επιθετικό ανορθολογισμό» για να το διαχωρίσω από την μέχρι πρότινος ακίνδυνη παρουσία παρεμφερών πεποιθήσεων στην ελληνική κοινωνία και τον δημόσιο λόγο.

Εξηγούμαι: Όσοι από μας είναι γύρω στα πρώτα -άντα και επομένως μεγάλωσαν στις χρυσές πασοκικές δεκαετίες του 80-90, την εποχή της άνθησης της μικροαστικής τάξης (και μερικής αστικοποίησης κάποιων τμημάτων της), σίγουρα θα θυμούνται ότι οι διάφορες μαγικές δοξασίες δεν ήταν ακριβώς ανύπαρκτες στο δημόσιο λόγο και στην κοινωνική συναναστροφή. Μιλάμε για την εποχή του περιοδικού Strange, των σατανιστών της Πεντέλης, της αστρολογίας κ.ο.κ. Ποιος σημερινός τριαντάρης δεν έχει βρεθεί στα σχολικά του χρόνια σε παρέα που έκανε συζητήσεις περί μαγείας και «ανεξήγητων» φαινομένων, ποιος δεν θυμάται καλοκαιρινό τραπέζι όπου κάποιος οικογενειακός φίλος θα ανέπτυσσε μεταξύ σοβαρού και αστείου (;) τη θεωρία του ότι οι Έλληνες είναι εξωγήινοι και γι’αυτό είναι καλύτεροι από τους χαζο-ξένους.

Τότε, αυτές οι αντιλήψεις βρίσκονταν σε ειρηνική συνύπαρξη με ένα γενικότερο σεβασμό προς την επιστήμη ως δραστηριότητα και τους επιστήμονες ως κοινωνικό στρώμα. Μπορεί ο κόσμος να πίστευε σε μαντζούνια και ξεματιάσματα, αλλά δεν υπήρχε περίπτωση γονιός να αρνηθεί να εμβολιάσει το παιδί του. Μπορεί η εκκλησία να έχαιρε εκτίμησης, αλλά λίγοι ήταν αυτοί που θα προτιμούσαν το παιδί τους να πάει στην ιερατική αντί για τη ΣΕΜΦΕ.

Αυτή η αντίφαση στην κοινωνική συνείδηση ήταν σε μεγάλο βαθμό απόρροια της φύσης της ελληνικής κοινωνίας ως προσφάτως (μεταπολεμικά) και ταχέως (σε μια γενιά) αστικοποιημένης και εκσυγχρονισμένης. Ένας κόσμος που μέχρι χθες ζούσε στη μικρή κοινωνία του χωριού βρισκόταν ξαφνικά αντιμέτωπος με έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών χωρίς να έχει τα εργαλεία να τον διαχειριστεί, καθώς το σύστημα παιδείας από το δημοτικό ως το πανεπιστήμιο ήταν προσανατολισμένο στην παροχή έτοιμης ‘γνώσης’ με σκοπό την προετοιμασία επαρκώς ικανού εργατικού και επιστημονικού δυναμικού, χωρίς να ασχολείται ιδιαίτερα με την καλλιέργεια κριτικών ικανοτήτων για την αυτόνομη απόκτηση και αξιολόγηση της γνώσης.

Παρόλα αυτά, σε συνθήκες ανάπτυξης, η δυνατότητα που έδινε η επιστημονική εξειδίκευση για κοινωνική ανέλιξη, αλλά και η πραγματική βελτίωση που βίωνε ο κόσμος στην καθημερινότητά του λόγω της επέκτασης των υποδομών, του συστήματος υγείας κ.ο.κ, είχε ως αποτέλεσμα ο περισσότερος κόσμος να κρατάει τις διάφορες δοξασίες στο πίσω μέρος του μυαλού του, ή τέλος πάντων να τις αντιμετωπίζει κάπως σαν χόμπι ή χαβαλετζίδικο θέμα συζήτησης.

Σε συνθήκες γενικευμένης κρίσης όμως – όταν η επιστημονική κατάρτιση δεν είναι πια τρόπος κοινωνικής ανέλιξης (ούτε καν διατήρησης της κοινωνικής θέσης κάποιου) και τα επιτεύγματα της επιστήμης δεν επιστρατεύονται για την κοινωνική ευημερία – τα καταστρεφόμενα μικροαστικά στρώματα, μην μπορώντας να αποδεχτούν τη σύνθλιψή τους ως νομοτέλεια του συστήματος, δεν έχουν άλλη επιλογή από το να το ρίξουν στην τρέλα. Μιλάμε φυσικά για υποκείμενα που ποτέ δεν πήραν πραγματικά διαζύγιο από τον «μαγικό» τρόπο σκέψης και που στρέφονται στον άκρατο υποκειμενισμό που αυτός προσφέρει προκειμένου να εξηγήσουν την κατάστασή τους και να εξοπλιστούν ψυχολογικά για την αντιμετώπιση της.

Ο λόγος που μιλάω για «επιθετικό ανορθολογισμό» πιο πάνω είναι ότι αυτές οι δοξασίες, εκτός από την κινηματική τους διάσταση, τείνουν προς όλο και πιο εξωπραγματικές μορφές. Δεν μας έφτανε η εκκλησία και οι Γέροντες, έχουμε τώρα επίπεδη Γη και Ελοχίμ. Η πραγματικότητα μας τα χάλασε, οπότε της κάνουμε μούτρα.

Μπορεί αυτά να φαντάζουν αστεία, αλλά δυστυχώς δεν είναι και τόσο. Η γενίκευση του ανορθολογισμού είναι ο ιδεολογικός προθάλαμος για το πέρασμα των μικροαστικών στρωμάτων στο φασισμό. Αυτό επειδή σε αντίθεση με την αστική ιδεολογία γενικότερα, η φασιστική έχει σκοπό όχι να αδρανοποιήσει, αλλά να συσπειρώσει και να κινητοποιήσει λαϊκά στρώματα ενάντια στο ίδιο τους το συμφέρον (κοινώς ο λαός να βάλει τα χέρια του και να βγάλει τα μάτια του). Μπορεί ας πούμε το λούμπεν-τβ να σπάει πλάκα με τους δωδεκαθεϊστές αλλά το αστείο ξινίζει λίγο όταν θυμηθούμε ότι στη Ναζιστική Γερμανία αναπτύχθηκε η λατρεία του ήλιου και του θεού Βόταν (ο οποίος σύμφωνα με τον μύθο έβγαλε το μάτι του). Ακόμα χειρότερα γίνονται τα πράγματα όταν αναλογιστούμε ότι μεγάλο κομμάτι των κατεστραμμένων μικροαστών αναγκαστικά θα προλεταριοποιηθεί, πράγμα που σημαίνει ότι σημαντικά κομμάτια της εργατικής τάξης στο μέλλον θα κουβαλάνε αυτόν ακριβώς τον επιθετικό ανορθολογισμό, με αποτέλεσμα να είναι… εμβολιασμένα ενάντια στον Μαρξισμό. Ταυτόχρονα, η γενίκευση του ανορθολογισμού στο αστικό ιδεολογικό πεδίο θα δημιουργήσει ευκαιρίες για πολιτικά ανοίγματα στο χώρο των επιστημόνων και των προοδευτικών διανοουμένων γενικότερα. Ο επιθετικός ανορθολογισμός είναι λοιπόν ένα σύνθετο ζήτημα που θα απασχολήσει στο μέλλον τόσο το ΚΚΕ ως πολιτική πρωτοπορία του λαϊκού κινήματος, όσο και τους φίλους και συμμάχους του.
——– Конец пересылаемого сообщения ——–

(Ιστρολλικός)

Read Full Post »

images

Δημοσιεύθηκε και στο Κατιούσα

(και καταϊδρωμένο, λόγω ζέστης)

Χωρίς πολλά-πολλά συνεχίζουμε από εκεί που είχαμε σταματήσει

Η εκπαίδευση: Μεγάλη σημασία στη διαμόρφωση του τρόπου σκέψης μιας κοινωνίας έχει η οργάνωση του συστήματος εκπαίδευσης. Στο Ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα μεταξύ άλλων παρατηρείται το εξής πρόβλημα. Η φιλοσοφία της σχολικής εκπαίδευσης είναι η αποστήθιση, το σχολείο δεν σου αναπτύσσει κάποιο σύστημα ανάλυσης και αξιολόγησης και έτσι η γνώση που αποκτάται είναι κάπως στείρα. Επίσης δεν καλλιεργείται το απαραίτητο κριτήριο που θα μπορούσε να είναι εργαλείο αξιολόγησης των πληροφοριών που λαμβάνουμε σε ευρύτερο επίπεδο, άρα είμαστε κατά μια έννοια ανυπεράσπιστοι απέναντι στον ανορθολογισμό. Στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση, η οποία εισάγει τους φοιτητές στην επιστημονική γνώση και μέθοδο, υπάρχει πάλι το πρόβλημα της εξειδίκευσης, αν και στα ελληνικά πανεπιστήμια το φαινόμενο αυτό δεν φτάνει σε ακραία επίπεδα (όχι προπτυχιακά τουλάχιστον). Πάντως σε πανεπιστήμια του εξωτερικού (Αγγλία, ΗΠΑ), το φαινόμενο αυτό είναι πιο έντονο, και η γνώση που αποκτάται λιγότερο διευρυμένη και περισσότερο εστιασμένη. Φυσικά υπάρχουν δεκάδες ακόμη πλευρές της εκπαίδευσης για να εξεταστούν, όμως δεν το επιτρέπει η έκταση του άρθρου να επεκταθούμε παραπάνω.

Αποσύνθεση του κοσμο-μοντέλου και κατακερματισμός, μίσος για τις «μεγάλες αφηγήσεις»: Ο Μαξ Βέμπερ έβλεπε το πέρασμα στις μονοθεϊστικές θρησκείες ως σημαντικό σκαλοπάτι για την ανάπτυξη της νεωτερικής επιστημονικής σκέψης στη Δύση. Φυσικά από την εξάπλωση των θρησκειών αυτών μέχρι και την κυριάρχηση του θετικισμού μεσολάβησαν πολλοί αιώνες, και αυτό επειδή έπρεπε να ωριμάσουν και οι υπόλοιπες [απαραίτητες] συνθήκες έτσι ώστε να επιτραπεί η μετάβαση. Ο Ιουδαϊσμός ή ο Χριστιανισμός, σε αντίθεση με τις πολυθεϊστικές θρησκείες του αρχαίου κόσμου, έβλεπαν το σύμπαν σαν ένα ενιαίο δημιούργημα/σύστημα. Αυτό είναι κάτι που –όπως ο Βέμπερ υποστηρίζει- βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην νεωτερική επιστημονική σκέψη, σε σχέση με τον πολυδιασπασμένο κόσμο των αρχαίων θεών, όπου κάθε κομμάτι της φύσης εκπροσωπούνταν και από διαφορετική/ες θεότητα/ες. Ο ένας θεός που νομοθέτησε το σύμπαν, μια ενιαία βούληση, περισσότερο συμβατή με την θετικιστική επιστήμη, της οποίας δεδηλωμένος στόχος είναι η κατανόηση των φαινομένων και η ένταξή τους σε ένα ενιαίο ερμηνευτικό σχήμα αιτιοκρατικού τύπου.

Σαν ιστορική εποχή η νεωτερική εποχή, πέρα από την επιστήμη, χαρακτηρίζεται και εκείνη από αντίστοιχα ιδεολογικά/κοινωνικά μοντέλα τα οποία έχουν ένα συνολικό/ενιαίο όραμα για το ποια θα πρέπει να είναι η εξέλιξη της κοινωνίας. Η γαλλική επανάσταση, για παράδειγμα, δημιούργησε μια χάρτα ανθρώπινων και πολιτικών δικαιωμάτων με οικουμενικό αίτημα.1 Η νεωτερική σκέψη όμως δεν περιορίστηκε εκεί, οικοδόμησε και άλλες «κοσμοθεωρίες» όπως ήταν για παράδειγμα αυτή του ουτοπικού και εν συνεχεία του επιστημονικού σοσιαλισμού.2 Το χαρακτηριστικό πολλών εξ αυτών των κοσμοθεωριών, είναι ότι συσπείρωσαν γύρω τους τεράστιες μάζες ανθρώπων, οι οποίες πίστεψαν σε αυτές, εμπνεύστηκαν και αγωνίστηκαν για να τις υλοποιήσουν. Η γαλλική επανάσταση με το σύνολο των ιδεών της οριοθέτησε την πορεία του κόσμου από τον 18ο αιώνα, ενώ οι σοσιαλιστικές επαναστάσεις έφεραν στον 20ο αιώνα την αυγή μιας νέας εποχής για την ανθρωπότητα το αίτημα της οποίας –και με τις όποιες οπισθοδρομήσεις- μένει προς το παρόν ανεκπλήρωτο.

Με την ανατροπή του σοσιαλισμού και σε κάποιες περιπτώσεις τον εκφυλισμό του, ο πλανήτης μπήκε –κατά την άποψη μου- σε μια μεταβατική περίοδο. Από τη μια, όλες εκείνες οι ανθρωπιστικές ιδέες που έφερε μαζί της η ανάδυση του καπιταλισμού ως εποικοδόμημα, στις οποίες πίστεψαν και για τις οποίες αγωνίστηκαν οι λαοί, χρεωκόπησαν. Το πέρασμα του καπιταλισμού στο ιμπεριαλιστικό στάδιο, έδειξε αν μη τη άλλο ότι η ρομαντική εποχή της νεωτερικότητας έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Γίνεται ξεκάθαρο πως οδηγός των εξελίξεων στον σύγχρονο κόσμο είναι ένα όραμα που δεν έχει στόχο να υπηρετήσει την ανθρωπότητα ως σύνολο, αλλά την κερδοφορία των γιγάντιων πολυεθνικών οργανισμών. Κάτι που αντί να απελευθερώνει τις δυνάμεις τις κοινωνίας, φέρνει ακραία φτώχεια, ανισομέρεια, πολέμους και γενικότερη ανισορροπία. Από την άλλη, η υποχώρηση του «αντίπαλου δέους» που ακούει στο όνομα «υπαρκτός σοσιαλισμός», και η ταυτόχρονη στοχοποίηση και δυσφήμηση του απ’ το κυρίαρχο καπιταλιστικό σύστημα, δημιούργησε την εντύπωση στους λαούς ότι δεν υπάρχει καμία εναλλακτική στο καπιταλιστικό μοντέλο. Το διττό αυτό φαινόμενο, είχε την επίδραση του και στην παραγωγή και αναπαραγωγή, τόσο της επιστημονικής σκέψης, όσο και του ευρύτερου κόσμου των ιδεών3. Δεν είναι τυχαίο ότι μετά την ανατροπή του υπαρκτού βρήκαν έδαφος οι θεωρίες για το «τέλος της ιστορίας».

athina-min-upotimate-tin-eksupnada-tou-tramp-leei-o-economist.w_l

Φράνσις Φουκουγιάμα, προφήτης ή ψευδοπροφήτης;

Η ανάδειξη τέτοιων θεωριών, όπως είναι αυτή περί τέλους της ιστορίας, σηματοδοτούν σύμφωνα με πολλούς εκπρόσωπους της αστικής επιστημονικής σκέψης, τη μετάβαση από την νεωτερική εποχή στην μετανεωτερική. Κατά τη δική μου άποψη, όλο αυτό δεν συνιστά την ανάδυση κάτι καινούριου, αλλά μια εποχή «βάλτου» και υποχώρησης του πολιτισμού, κατά την οποία η ουσιαστική μετάβαση, είναι το ζητούμενο και όχι το δεδομένο. Δηλαδή η μετανεωτερική εποχή, για να μιλήσουμε με αστικούς όρους, σηματοδοτεί ένα ιδεολογικό κενό ανάμεσα στον εκφυλισμό της αστικής ιδεολογίας και στην ανάδυση του επόμενου paradigm με βάση το όποιο θα προχωρήσει η κοινωνία.4 Για να το πούμε σε μια πρόταση, είναι η περίοδος ανάμεσα στο παλιό που έχει ξοφλήσει και στο νέο που δεν έχει ακόμη έρθει. Πέρα από το τέλος της ιστορίας, αν κάτι –πάλι σύμφωνα με αστούς διανοητές- ακόμα χαρακτηρίζει την μετανεωτερική/μεταμοντέρνα εποχή, είναι η αποφυγή των «μεγάλων αφηγήσεων». Με τον όρο αυτό εννοούν εκείνες τις κοσμοθεωρίες –‘όπως ο κομμουνισμός- που προβάλλουν ένα συνολικό όραμα για το ποια [θα έπρεπε να] είναι η εξέλιξη του κόσμου. Για τους οπαδούς της μετανεωτερικότητας, οι μεγάλες αφηγήσεις, στην εφαρμογή τους, οδηγούν σε «ολοκληρωτισμούς». Αυτή η άποψη είναι κυρίαρχη στις μέρες μας και απόλυτα συστημική και συντηρητική. Πάντως υπάρχει μια «μεγάλη αφήγηση» με την οποία οι μεταμοντέρνοι δεν δείχνουν να έχουν κανένα πρόβλημα, είναι η κυρίαρχη και ακούει στο όνομα καπιταλισμός. Θα κάνω πάλι μια προσωπική εκτίμηση και θα πω ότι αυτό που ενοχλεί στην πραγματικότητα τους οπαδούς των παραπάνω αντιλήψεων, είναι ότι η υπέρβαση της «μεγάλης αφήγησης» του καπιταλισμού, μπορεί να έρθει μόνο με την ανάδειξη μιας άλλης «μεγάλης αφήγησης» (πχ του κομμουνισμού). Υπό αυτήν τη σκοπιά λοιπόν, το μίσος για τις μεγάλες αφηγήσεις θεωρώ ότι έχει συντηρητικό/συστημικό υπόβαθρο, αφού για όσο καιρό δεν αναδύεται μια τέτοια, το καπιταλιστικό σύστημα δεν απειλείται. Στο επίπεδο της δικαιολόγησης της ύπαρξής του, ο καπιταλισμός δεν έχει ανάγκη όπως στο παρελθόν να χρυσώνει το χάπι, αντιθέτως, εντελώς κυνικά προσπαθεί να μας πείσει όχι ότι είναι ωφέλιμος, αλλά ότι είναι αναπόδραστος.

Ίσως μέχρι αυτό το σημείο να αναρωτιέστε πού το πάω ή αν έχω βγει εκτός θέματος. Όχι, δεν έχω βγει εκτός θέματος, απλά για να γίνει κατανοητό το επιχείρημα μου έπρεπε να κάνω όλη αυτή τη μακροσκελή εισαγωγή. Το κλειδί για αυτό που θέλω να πω τελικά, βρίσκεται σε δυο σημεία 1) Στο βάλτο που έχει πέσει η κοινωνική πρόοδος εξαιτίας του σαπίσματος του καπιταλισμού και 2) Στην απουσία ενός νέου προοδευτικού αφηγήματος γύρω από το οποίο να συσπειρωθεί η ανθρωπότητα για να βγει από τις λάσπες. Το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα στη γέννηση του πλασαρίστηκε μ’ ένα τέτοιο «αφήγημα», ένα όραμα για το μέλλον με βάση το οποίο θα προόδευε η κοινωνία. Τα ιδανικά της γαλλικής επανάστασης έγιναν ιδανικά όλων των καταπιεσμένων κοινωνικών στρωμάτων και όχι μόνο στη Γαλλία. Αυτό ήταν κάτι αναγκαίο για την αστική τάξη, που στην επανάσταση της ήθελε να έχει συμμάχους όλους όσους καταπιέζονταν από το φεουδαρχικό σύστημα. (Βέβαια με το που εξασφάλισε την κυριαρχία της η αστική τάξη έγινε συντηρητική και ξέχασε τις όποιες υποσχέσεις είχε δώσει στους καταπιεσμένους. Με μιας το γενικό συμφέρον έγινε ειδικό, και οι παρίες παρέμειναν παρίες). Ο Βάλτος και το κενό λοιπόν δημιουργούν πανικό, ο πανικός ευνοεί τον ανορθολογισμό, και ο ανορθολογισμός είναι το πιο έφορο έδαφος για να φυτρώσουν όλων των ειδών τα μεταφυσικά ζιζάνια, παραδοσιακού, νεωτερικού, μετανεωτερικού τύπου και όλων των μεταξύ τους διασταυρώσεων. Πόσο μάλλον όταν –προκειμένου να αποφευχθεί η παραγωγή «μεγάλων αφηγήσεων»- η παραγωγή της ανθρώπινης σκέψης λειτουργεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι πολυδιασπασμένη, ακραία εξειδικευμένη, κατευθυνόμενη και μονομερής. Και για να μην παρεξηγηθώ, όλο αυτό δεν συμβαίνει μόνο επειδή εξυπηρετεί τη διαιώνιση του καπιταλιστικού συστήματος, αλλά και επειδή στην εποχή μας η καταγραφή και η διάδοση της πληροφορίας γίνεται με ραγδαίους ρυθμούς σε σχέση με παλιότερα. Όμως η δυνατότητα επεξεργασίας, συνδυασμού, επαλήθευσης και διασταύρωσης της πληροφορίας αυτής, [αν και με τη βοήθεια τις τεχνολογίας έχει επίσης επαναστατικά αυξηθεί], δεν μπορεί να ανταγωνιστεί την ταχύτητα με την οποία παράγονται τα πληροφοριακά «παράσιτα» και «σκουπίδια». Ίσως μάλιστα αυτή η «πολυδιάσπαση των ιδεών» να έχει μια κάποια «εκλεκτική συγγένεια» με τα ίδια τα καπιταλιστικά συμφέροντα, τα οποία είναι από τη φύση τους διασπασμένα, αν και αλληλοδιαπλεκόμενα.

Κάποιου εδώ ολοκληρώνεται και το δεύτερο μέρος, ακολουθεί το τρίτο και τελευταίο, όπου θα προσπαθήσω με κάποιο τρόπο να κλείσω τον κύκλο των συλλογισμών μου.

Λαγωνικάκης Φρακγίσκος(Poexania)

Δείτε εδώ το Α’ Μέρος

Δείτε εδώ το Γ΄ Μέρος

1 Βεβαίως πάνω σε αυτά τα δικαιώματα, του ατόμου και του πολίτη, αντανακλώνται οι ατομικές σχέσεις ιδιοκτησίας.

2 Οι όροι αυτοί χρησιμοποιήθηκαν από τον Μαρξ και τον Ένγκελς για να διαχωρίσουν τη δική τους επεξεργασμένη οπτική για τον σοσιαλισμό σε σχέση με τις πρώιμες σοσιαλιστικές θεωρίες. Υπάρχει και σχετική μπροσούρα με τίτλο “η εξέλιξη του σοσιαλισμού από την ουτοπία στην επιστήμη“.

3 Δεν το λέω με την πλατωνική έννοια.

4 Το οποίο για εμένα πρέπει να είναι ο σοσιαλισμός.

Read Full Post »

pentagram

Δημοσιεύθηκε και στο Katiousa

Πολλοί ήταν οι διανοητές του 19ου ως και τις αρχές του 20ου αιώνα οι οποίοι μίλησαν για την «απομάγευση του κόσμου». Με τον όρο αυτό –«απομάγευση»- ο Μαξ Βέμπερ ονομάτισε την εξάλειψη ή τον ασφυκτικό περιορισμό της «μαγείας» από τις κοινωνικές πρακτικές. O όρος μαγεία αντιστοιχούσε χοντρικά σε οποιαδήποτε δοξασία ή πρακτική ή νόημα που γίνονταν αποδεκτά χωρίς τη μεσολάβηση μιας επιστημονικής [θετικιστικού τύπου] εξήγησης. Η αντίληψη αυτή δεν είχε δημιουργηθεί στους διανοητές της εποχής χωρίς λόγο. Αντιθέτως, είχαν κάθε λόγο να πιστεύουν στην απομάγευση αφού μια σειρά από «επαναστάσεις», όπως ήταν η βιομηχανική (με τις δυο φάσεις της) και η επιστημονική, αλλά και επαναστάσεις χωρίς τα εισαγωγικά, είχαν φέρει στην Ευρώπη έναν τύπο ορθολογισμού που βασίζονταν πάνω στον θετικισμό, που με τη σειρά του υπηρετούσε την πρόοδο της καπιταλιστικής οικονομίας. Υπήρχαν βέβαια και διανοητές –όπως ήταν για παράδειγμα ο Καρλ Μαρξ- οι οποίοι κατάλαβαν αρκετά νωρίς τόσο τις δυνατότητες όσο και τις παγίδες του θετικισμού, τη σχέση του με τον καπιταλισμό, και κατ’ επέκταση τα όρια του.

Πάντως ο 19ος αιώνας ήταν ένας αιώνας που έδωσε την εντύπωση στους επιστήμονες, αλλά και στην ευρύτερη κοινωνία, πως τα πάντα μπορούσαν να μετρηθούν, να ταξινομηθούν να υπολογιστούν. Και σύμφωνα με την αντίληψη αυτή, μέσω της συνεχούς προόδου της [θετικιστικού τύπου] επιστήμης, υπήρχε η δυνατότητα του σχεδιασμού και της «κατασκευής» του μελλοντικού κόσμου κατά το όραμα της ανθρωπότητας. Η αισιοδοξία αυτή ιστορικά χτύπησε σε βράχο, και οι δυο παγκόσμιοι πόλεμοι ήρθαν να αποδείξουν ότι το όραμα της ανθρωπότητας κάθε άλλο παρά ενιαίο ήταν, και ότι η βουλησιαρχία των ισχυρών του πλανήτη για το μοίρασμα του κόσμου, μοιραία οδηγούσε την ανθρωπότητα από ξέρα σε ξέρα. Η επιστημονική σκέψη, συνειδητοποιώντας ότι το όραμα (όποιο και αν ήταν αυτό) του 19ου αιώνα, κάθε άλλο παρά πραγματώθηκε, σταμάτησε να βλέπει τον θετικισμό ως πανάκεια, και άρχισε να αναστοχάζεται πάνω στην ίδια της τη φιλοσοφία και την επιστημονική μέθοδο. Στις κοινωνικές επιστήμες αυτό εκφράστηκε με την παραδοχή ότι δεν ήταν δυνατόν τα πάντα να ποσοτικοποιηθούν και να «μαθηματικοποιηθούν». Ο θετικισμός φυσικά κάθε άλλο παρά ξεπεράστηκε, αυτό που μάλλον συνέβη είναι ότι άρχισαν να ανακαλύπτονται τα όρια και οι περιορισμοί του, και καταρρίφθηκε η όποια αισιοδοξία ότι με μια σειρά από πολύπλοκους μεν αλλά ακριβείς υπολογισμούς, όλα θα πήγαιναν κατ’ ευχήν.

img4

Ομοιοπαθητικά σκευάσματα, σαν να λέμε mana potion, healing potion κλπ

Παράλληλα, όσο και αν η επιστημονική μέθοδος και το θετικιστικό paradigm πήρε χώρο από την «μαγεία»/μεταφυσική, εκείνη κάθε άλλο παρά εξαφανίστηκε. Ακόμα λοιπόν και αν η μεταφυσική δε βρήκε με άμεσο τρόπο χώρο ανάμεσα στους ταινιοδιαδρόμους του εργοστασίου, στις πρέσες και στα κοπίδια, στις πρακτικές του τεϊλορισμού και του φορντισμού, συνέχισε να υπάρχει στις κοινωνικές αναπαραστάσεις και κατ’ επέκταση στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Πέρα όμως από τις όποιες ποσοτικές μεταβολές υπέστη η «μαγεία», η ανάδυση του καπιταλισμού την άλλαξε και ποιοτικά. Επ’ αυτού δεν θα επεκταθώ διότι έχω αναφερθεί σε παλαιότερα μου άρθρα που όποιος θέλει μπορεί να τα διαβάσει εδώ και εδώ. Μια άλλη αδιαμφισβήτητη μεταβολή που έφερε η ανάδυση του θετικιστικού paradigm, είναι το σε συντριπτικό βαθμό διαζύγιο της μοντελοποιημένης επιστημονικής σκέψης από τη «μαγεία» και τις δοξασίες της. Στις μεσαιωνικές κοινωνίες, επιστήμη και μαγεία ήταν πολλαπλώς εναγκαλισμένες μεταξύ τους. Οι γιατροί διδάσκονταν αστρολογία και διάβαζαν προσευχές ως θεραπευτική πρακτική, οι φυσικοί διδάσκονταν αλχημεία, οι χειρούργοι ήταν «καταραμένοι» διότι με τις πρακτικές τους έχυναν αίμα, κάτι που απαγόρευε ο χριστιανισμός κ.α. Με το παραπάνω δεν υπονοώ ότι ο θετικισμός και ο καπιταλιστικός οργανωμένος τρόπος παραγωγής δεν δημιουργούν –αναγκαία- τις δικές τους ιδεαλιστικές/μεταφυσικές αναπαραστάσεις (αν θέλετε διαβάστε παλιότερο μου άρθρο για την μαρξιστική έννοια της ιδεολογίας και του φετιχισμού), αλλά ότι εισάγεται στην επιστημονική σκέψη η έννοια της απόδειξης και απορρίπτονται οι όποιες εξ αποκαλύψεως αλήθειες του παρελθόντος.

Βέβαια μέσα στην καπιταλιστική αγορά, «μαγεία», μηχανική και επιστήμη έρχονται να «συνευρεθούν» με καινοτόμους τρόπους. Για παράδειγμα ένα μεγάλο κομμάτι της φαρμακοβιομηχανίας ασχολείται με την παραγωγή ομοιοπαθητικών «σκευασμάτων», ενώ μέσω της προόδου που έφερε στις επικοινωνίες η επιστήμη της πληροφορικής διασπείρεται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη κάθε είδους θεωρία συνωμοσίας, ψευδοεπιστήμης, προφητείας κ.α.

Είναι φανερό λοιπόν μέχρι τώρα, ότι αυτό που οι διανοητές της νεωτερικότητας διέγνωσαν ως παιδική ασθένεια του πολιτισμού, δηλαδή τη μαγεία, έχει μάλλον περισσότερο τη μορφή αλλεργίας αφού όχι μόνο δεν εξαφανίζεται μια και καλή, αλλά ανάλογα με την εκάστοτε εποχή αναζωπυρώνεται και μεταλλάσσεται. Μια τέτοια περίοδο θεωρώ ότι βιώνουμε και στην αυγή του 21ου αιώνα, και μάλιστα πιο έντονα από την αρχή της δεύτερης δεκαετίας του. Ομολογώ πως δεν μπορώ να κατανοήσω το φαινόμενο σε όλες του τις διαστάσεις και σχέσεις, παρόλα αυτά έχω κάποιες ιδέες σχετικά με το τι μπορεί να συμβάλει προς την κατεύθυνση αυτή.

Οικονομική κρίση: Η οικονομική κρίση δημιουργεί αβεβαιότητα σε ανθρώπινα υποκείμενα και διαλύει κατεστημένους θεσμούς και μοτίβα. Η αβεβαιότητα αυτή κλονίζει τη μέχρι τότε σταθερή πίστη σε αξίες και τρόπους ζωής και οδηγεί τα υποκείμενα σε εναλλακτικές θεωρήσεις της πραγματικότητας. Τη θέση λοιπόν αυτού του κενού που δημιουργείται, έρχεται να την καλύψει πολλές φορές η μεταφυσική, η ψευδοεπιστήμη, ο «πνευματισμός» κ.α.

Μη επαλήθευση της τελεολογίας του θετικισμού: Το ότι ο θετικισμός, η βιομηχανική και η επιστημονική ανάπτυξη, η εξέλιξη γενικότερα της υλικής και πνευματικής παραγωγής δεν οδήγησε σε κάποιου είδους ουτοπία, είναι κάτι που κάνει την επιστήμη να χάσει την παντοδυναμία της στα μάτια των ανθρώπων. Πόσο μάλλον όταν διαφορετικά υποκείμενα απολαμβάνουν σε διαφορετικό βαθμό τα αγαθά του σύγχρονου πολιτισμού. Οι άθλιες υπηρεσίες ιατρικής φροντίδας για παράδειγμα που λαμβάνει κάποιος ανασφάλιστος, ή ακόμα και κάποιος που έχει μια δημόσια ασφάλιση της κακιάς ώρας, αφήνουν μεγάλο κενό για εισχώρηση της παραϊατρικής. Φυσικά, και μάλλον σε μεγαλύτερο βαθμό, στην παραϊατρική και στην ματζουνολογία καταλήγουν και οι ευκατάστατοι. Στην δική τους περίπτωση αυτό δεν έχει να κάνει με την μη πρόσβαση σε δομές υγείας, αλλά με τη συνήθεια, να νοηματοδοτούν τη ζωή τους μέσω του εξεζητημένου, του εκκεντρικού και του «εναλλακτικού».

Η αδυναμία της επιστήμης να δώσει απάντηση σε υπαρξιακά ερωτήματα:Υπάρχει ψυχή; Υπάρχει ζωή μετά θάνατον; Ποιο είναι το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης; Τα υπαρξιακά αυτά ερωτήματα μοιραία απασχολούν τους ανθρώπους κατά πάσα πιθανότητα από την αρχή της ανθρωπότητας. Η επιστήμη πέρα από το να διαψεύσει κάποιες μεταφυσικές δοξασίες σε σχέση με αυτού του τύπου τα ερωτήματα δεν μπορεί να δώσει τη δική της απάντηση. Από τη μια λοιπόν απορρίπτει τις μεταφυσικές ερμηνείες, από την άλλη έρχεται και παραδέχεται ότι δεν έχει απτές αποδείξεις έτσι ώστε να μπορέσει να δώσει μορφή στο άγνωστο. Συνεπώς δεν είναι καθόλου παράξενο – και εφόσον τα υπαρξιακά ερωτήματα συνδέονται και με το αίσθημα του υπαρξιακού φόβου- ότι πολλοί άνθρωποι προτιμούν τις μεταφυσικές απαντήσεις από την άγνοια που τους προτείνει ως εναλλακτική η σύγχρονη επιστήμη.

Σε αυτό το σημείο ολοκληρώνεται το πρώτο μέρος του άρθρου έτσι ώστε να μην γίνει πολύ μεγάλο και κουραστικό. Θα χαρώ να σας δω και στο επόμενο 

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος(Poexania)

 

Το δεύτερο μέρος ΕΔΩ

Read Full Post »

Older Posts »

Αρέσει σε %d bloggers: