Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια
maxresdefault

Πως να μη σε ξεγελάσει αυτή η τίμια και αθώα φυσιογνωμία;

Όπως λέει και ο φίλος μου ο Γιάννης ο Περικεφαλαίας, «άμα τελικά πιάσουν τον Σώρρα και τον βάλουν μέσα, να του πούνε να δώσει 2 δις αν θέλει να τον βγάλουν με εγγύηση για να τον τρολάρουν». Τώρα το που θα τον βρουν είναι άλλο ζήτημα, μιας και από όταν βγήκε η καταδικαστική απόφαση, ερήμην, αυτός έγινε άφαντος σαν τα λεφτά του. Ίσως και να διαλύθηκε στα εξ ων συνετέθη, όπως προβλέπει και ο όρκος των «Ελλήνων Έγερσις». Και όπως ήταν αναμενόμενο, από άγνωστο τόπο και χρόνο, ο σωτήρας έσπευσε να στείλει μήνυμα προς το λαό του, λέγοντας ότι τον πολεμάει το σύστημα και λοιπά κουραφέξαλα.

Πέρα από την πλάκα, όσο και αν χάρηκα για την καταδικαστική απόφαση, δεν μπορώ να πω ότι αυτή η απόφαση αλλάζει κάτι ουσιαστικό. Είναι κάτι ανάλογο με αυτό που ισχύει και για τις δίκες της Χρυσής Αυγής. Οι χρυσαυγίτες και η εγκληματική τους οργάνωση πρέπει να παταχθoύν και ποινικά, όμως αυτό δεν αρκεί. Και δεν αρκεί γιατί όσο υπάρχουν οι σχετικοί θύλακες στην κοινωνία, όσο υπάρχει η απάθεια και η ανοχή, παρόμοια ζιζάνια δεν θα σταματήσουν να φυτρώνουν.

Η «κίνηση» του Σώρρα –που έχει και αυτή το φασιστικό της χαρακτήρα- με τα δεκάδες ή εκατοντάδες γραφεία ανά την επικράτεια, μαρτυρά ότι υπάρχει αρκετή σύγχυση στον τρόπο που σκέφτονται κάποιοι συμπολίτες μας. Εκτιμώ, ότι ο εν λόγω κύριος και οι διακηρύξεις του, βρίσκουν ευήκοά ώττα στις τάξεις των μικροαστών, και θεωρώ ότι σε μεγάλο βαθμό εκείνοι τον ακολουθούν και συντηρούν τον μύθο του. Είναι μέρος των χθεσινών αγανακτισμένων με τις μούτζες και τα φτυσίματα, του α(νεγ)κέφαλου εκείνου πλήθους ετερόκλητων ανθρώπων. Εκείνων που βγήκαν να διαδηλώσουν χωρίς κόμματα και σωματεία, αλλά τελικά καπελώθηκαν από την «ελπίδα» και από τη μαυρίλα(σύριζα και Χρυσή Αυγή αντίστοιχα), από Καζακαίους και από Βαρουφαίους, από Σώρρες και από Λεβέντηδες.

Και τίθεται για ακόμη μια φορά το αιώνιο ερώτημα..

Άραγε θα βγουν κάποια στιγμή τα κατάλληλα συμπεράσματα; Θα καταλάβει ο κόσμος ότι πρέπει να το πάρει αλλιώς; Θα πάψει να βάζει συνεχώς τα ίδια και τα ίδια υλικά στο τσουκάλι περιμένοντας διαφορετικό αποτέλεσμα; Είναι ακόμη νωρίς για να απαντηθούν όλα ετούτα, όμως δεν πρέπει να μας πιάνει απελπισία. Δεν πρέπει να περιπέσουμε στη λογική του «400 χρόνια μνημόνια» και του «Κιμ[της καρδιάς μας] πάτα το κουμπί». Δεν πρέπει να τους βάζουμε όλους στο ίδιο τσουβάλι,  και δεν πρέπει -εξαιτίας της υπεροψίας ή της απόφνωσης- να τα βλέπουμε όλα φλατ. Αν απογοητευθούμε ή καβαλήσουμε το καλάμι σε τέτοιο βαθμό που να απαξιώσουμε τον λαό, γινόμαστε αυτομάτως και εμείς οι ίδιοι μέρος του προβλήματος και βαρίδι. Στο δύσκολο δρόμο της αρετής χρειάζεται υπομονή, επιμονή, κάματος, και παράλληλα να μην αφήνουμε χαραμάδα ανοιχτή για να εισχωρήσει στη λογική το μικρόβιο της  «μικροαστικής ανυπομονησίας».

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος(Poexania)

γκρινιάρης-στρουμφ

Τοπ 10 φράσεις που δεν αντέχω να ακούω

– Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση(κάτσε να φέρω το μέτρο)
– Δεν είμαι φασίστας αλλά…(που να ήσουν κιόλας δλδ)
– Και εγω αριστερός είμαι αλλά…(που να μην ήσουν κιόλας δλδ)
– Δεν μπορώ τους _ισμους(ας πούμε τον ανθρωπισμό, τον διαφωτισμό, τον ηρωισμό κ.α)
– Δεν μπορώ τα ολοκληρωτικά καθεστώτα(έτσι σου ‘πανε να λες;)
– Γιατι δεν παίρνετε τα οπλα;(γιατί με αυτά που μου λες αν πάρω τώρα όπλο θα φας κοντακιά)
– Πρέπει να είμαστε όλοι οι Έλληνες ενωμένοι(εκτός από αυτούς που έχουν να κάνουν μπάνιο για περισσότερο από 3 μέρες)
– Πρέπει να διαβάζεις και την άποψη της άλλης πλευράς(όταν προέρχεται από άτομα που δεν έχουν διαβάσει ούτε τη μια πλευρά ούτε την άλλη)
– Στην Ελλάδα δεν έχουμε καπιταλισμό(ναι πέρασε ο άγιος Βασίλης χθες και μου το είπε και εμένα)
– Αυτός που αξίζει ποτέ δεν χάνεται(εκτός και αμα σωθεί η μπαταρία του gps)

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος(Poexania)

ΥΓ: Είπα μετά από καμπόσο καιρό να κάνω και μια χαζοανάρτηση.

images

Στο σημερινό κείμενο –με αφορμή και τα διάφορα που ειπώθηκαν την «μέρα της γυναίκας»- πρόκειται να παραθέσω μερικές μου σκέψεις σχετικά με τις έμφυλες σχέσεις, την «πατριαρχία», τον φεμινισμό κ.α. Ο λόγος που έβαλα την έννοια πατριαρχία σε εισαγωγικά, είναι επειδή θεωρώ ότι έχει αποκτήσει περιεχόμενο τέτοιο, που θέτει την όλη συζήτηση για τις σχέσεις των δύο φύλων σε λάθος βάση, με τα εισαγωγικά λοιπόν θέλω να δηλώσω ότι «σνομπάρω» κάπως τον συγκεκριμένο όρο. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν από αυτό.

«Πατριαρχία» και ταξική ανάλυση

Πολλές «ριζοσπαστικές» φεμινίστριες συγγραφείς και ακτιβίστριες(Kate Millett, Shulamith Firestone, Susan Brownmiller, κ.α.), οι οποίες υιοθετούν τον όρο «πατριαρχία», καταλήγουν να βλέπουν την συγκροτημένη κοινωνία σε όλη της την ιστορία σαν έναν αγώνα άνδρες εναντίον γυναίκες και κατ’ επέκταση πατριαρχία εναντίον μητριαρχίας. Καταλήγουν λοιπόν σε συμπεράσματα του τύπου «αν είχαμε μητριαρχία θα ήταν καλύτερα». Δηλαδή, και το λέω χοντρικά, η ιδέα τους για το αντίδοτο στην «ανδρική κυριαρχία» είναι η «γυναικεία κυριαρχία». Το πρόβλημα τους δεν είναι η κυριαρχία αυτή καθ’ αυτή αλλά το πρόσημο της. Αυτού του είδους οι φεμινίστριες φτάνουν στο σημείο να απαρνηθούν ακόμη και την μητρότητα, διότι θεωρούν οτι η μητρότητα, αποτελεί ριζική αιτία του προβλήματος της έμφυλης ανισόητας.

Τέτοιου είδους οπτικές όμως, έχουν και άλλου είδους «λακούβες». Είναι για παράδειγμα α-ιστορικές, δηλαδή δεν υπολογίζουν στο βαθμό που θα έπρεπε την ιστορικότητα που διατρέχει τις σχέσεις μεταξύ των δυο φύλων. Βάζουν στην κορυφή τη σχέση μεταξύ ανδρών και γυναικών, και παραγνωρίζουν, τις δομημένες κοινωνικό-οικονομικές σχέσεις στις διαφόρων τύπων κοινωνίες. Δηλαδή ναι, οι σχέσεις μεταξύ των δυο φύλων είχαν ανισορροπίες σε όλους τους τύπους των κοινωνιών, από την μητριαρχική πρωτόγονη εποχή, όσο και στους μετέπειτα τύπους που η κοινωνική θέση της γυναίκας ήταν κατώτερη από αυτή του άνδρα. Αν όμως κατηγοριοποιήσουμε τις κοινωνίες με βάση του ποιο από τα δυο φύλα ήταν σε κυρίαρχη κοινωνική θέση, δεν λέμε και πάρα πολλά για αυτές τις κοινωνίες. Υπό αυτήν την έννοια, λοιπόν, ο όρος «πατριαρχία»/ «μητριαρχία» από μόνος του δεν έχει τόση ερμηνευτική αξία στην περιγραφή των τύπων των κοινωνιών. Αυτό που μας δίνει το περιεχόμενο της εκάστοτε κοινωνίας, είναι η ολοκληρωμένη κοινωνική και οικονομική ανάλυση. Και έχοντας με βάση αυτήν την ανάλυση διακρίνει διάφορους τύπους κοινωνιών, μπορούμε μετά να μιλήσουμε για τις σχέσεις των δυο φύλων μέσα σε αυτές. Και αυτό, διότι, η «πατριαρχία» του μεσαίωνα και της φεουδαρχίας είναι τελείως διαφορετική από την «πατριαρχία» της καπιταλιστικής κοινωνίας.

Αναμφισβήτητα στις σχέσεις μεταξύ των δυο φύλων υπάρχει και μια α-ιστορική διάσταση, δηλαδή μια κατά κάποιο τρόπο ανθρωπολογική. Αυτή που θέλει τους ανθρώπους, για διάφορους λόγους(θεμελιώδεις ψυχολογικούς, ανατομικούς, ταύτισης με σχήματα και μοτίβα, αναπαραγωγικούς κ.α) να βλέπουν τους εαυτούς τους σαν μέλη ιδιαίτερων κατηγοριών και να καθορίζουν την δράση τους(ατομική και ομαδική) με βάση αυτό. Μια κοινωνία που η διάκριση μεταξύ άνδρα και γυναίκας δεν θα υπάρχει, είναι μια κοινωνία που εγώ τουλάχιστον δεν μπορώ να φανταστώ. Αυτό είναι πολύ σημαντικό και πρέπει να το λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη όταν διερευνούμε τις σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων.

Όμως όταν μιλάμε για την κοινωνία εν γένει, δεν μπορούμε να έχουμε ως κύριο αναλυτικό μας εργαλείο τις σχέσεις των ανδρών και των γυναικών. Οι κοινωνίες, αν και περιέχουν τις σχέσεις μεταξύ των δυο φύλων, αν και σε αρκετά μεγάλο βαθμό καθορίζονται από αυτές, δεν παύουν να περιέχουν και άλλες, οργανωμένες κοινωνικές σχέσεις, όπως είναι για παράδειγμα οι σχέσεις μεταξύ των διαφορετικών κοινωνικό-οικονομικών τάξεων. Οι σχέσεις και η φύση των κοινωνικών τάξεων είναι απόλυτα ιστορική, και επειδή είναι απόλυτα ιστορική, ακριβώς για αυτόν τον λόγο αποτελούν την βάση για να καταλάβουμε τις εκάστοτε κοινωνίες αλλά και την κοινωνική εξέλιξη. Οι σχέσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών, αποκτούν ιστορικότητα μέσα από τους διαφορετικούς τύπους κοινωνιών, άρα μέσα από την κοινωνικό οικονομική μεταβολή. Με βάση αυτήν την οπτική, όταν μιλάμε για κοινωνίες, οι κοινωνικές σχέσεις τύπου «τάξης» μας λένε περισσότερα πράγματα για αυτές από ότι οι έμφυλες σχέσεις. Και μάλιστα, δεν μπορούμε να εξετάσουμε τις ίδιες τις έμφυλες σχέσεις στην κάθε κοινωνία, αν δεν εξετάσουμε παράλληλα και τις ταξικές. Στην καπιταλιστική κοινωνιά ας πούμε, ακόμα και αν η θέση του άνδρα είναι σχετικά προνομιακή σε σχέση με τη θέση της γυναίκας, δεν άρχουν οι άνδρες, αλλά άνδρες(κυρίως) και γυναίκες(δευτερευόντος) μιας συγκεκριμένης τάξης, της αστικής.

Για τους παραπάνω λόγους, θεωρώ ότι οι φεμινιστικές αναλύσεις και ερμηνείες, που βλέπουν την κοινωνία, πρωτίστως μέσα από τις έμφυλες σχέσεις, έχουν πολύ πιο στενά αναλυτικά όρια από τις ταξικές αναλύσεις όταν μας ενδιαφέρει να μιλήσουμε για την κοινωνική εξέλιξη. Πόσο μάλλον όταν φεμινιστικές θεωρίες τέτοιου τύπου, φιλοδοξούν ή πιστεύουν ότι έχουν κατανοήσει την εξέλιξη της οργανωμένης ανθρώπινης κοινωνίας μέσα από τη σχέση των δυο φύλων.

Η έμφυλη ανισότητα στις μέρες μας

Όταν μιλάμε για τα έμφυλα δικαιώματα, θα πρέπει κατά τη γνώμη μου να διακρίνουμε δυο κύριες και συμπληρωματικές κατηγορίες δικαιωμάτων. Την μια κατηγορία θα την αποκαλέσω «δικαίωμα στη διάκριση» και την άλλη «δικαίωμα για μη διάκριση». Όταν λεω για δικαίωμα στη διάκριση εννοώ το να έχουν οι γυναίκες κάποια ξεχωριστά δικαιώματα σε σχέση με τους άνδρες, για παράδειγμα δικαιώματα που έχουν να κάνουν με την εγκυμοσύνη(άδεια εγκυμοσύνης, επίδομα εγκυμοσύνης κ.α). Το δικαίωμα στη μη διάκριση, αφορά στο να εξαλλειφθούν τυπικά και ουσιαστικά όλα εκείνα τα προνόμια με βάση το φύλο, τα οποία απολλαμβάνουν αποκλειστικά ή σε μεγαλύτερο βαθμό οι άνδρες και στα οποία θα ήταν καλό να είχαν πρόσβαση και τα δυο φύλα. Και αντίστροφα, επιβαρύνσεις που αφορούν περισσότερο την γυναίκα, να μετακυλιστούν και προς τους άνδρες(π.χ οικιακές δουλειές).

Θα λέγαμε ότι στις δυτικού τύπου καπιταλιστικές κοινωνίες η ανισότητα με βάση το φύλο έχει αμβλυνθεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι ακόμη σημαντική με αρνητικό τρόπο. Δηλαδή οι γυναίκες αμείβονται λιγότερο στις δουλείες, φτάνουν δυσκολότερα σε διευθυντικές θέσεις, πέφτουν πιο συχνά θύματα ενδοοικογενειακής βίας από ότι οι άνδρες κ.α. Μάλιστα ακόμα και σήμερα που -σε αντίθεση με τις «παραδοσιακές» κοινωνίες- η γυναίκα εργάζεται εκτός σπιτιού, οι οικιακές δουλειές εξακολουθούν να την επιβαρύνουν περισσότερο από ότι τους άνδρες.  Παράλληλα, στην οικονομική κρίση που η κυριαρχία της αγοράς δείχνει τα δόντια της, οι γυναίκες βλέπουν μια σειρά από θεσμοθετημένα δικαιώματα τους να ξηλώνονται. Δικαιώματα που είχαν να κάνουν με τη μητρότητα, με την εγκυμοσύνη κλπ. Ενω άλλα, όπως για παράδειγμα το δικαίωμα στην άμβλωση, αμφισβητούνται μέσα από συντηρητικές πολιτικές σε αρκετά μέρη του «δυτικότροπου» κόσμου(ΗΠΑ, Πολωνία, Ρωσία κ.α).

Παρότι, λοιπόν, στη Δύση η τυπική έμφυλη ισότητα δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε ουσιαστική, υπάρχουν και μια σειρά από χώρες με θρησκευτικό φονταμενταλισμό, ή με κοινωνική εξαθλίωση, στις οποίες τα πράγματα θυμίζουν ακόμη μεσαίωνα(κλειτοριδεκτομές, μπούργκες, αναγκαστικά προξενιά κ.α). Δεν πρέπει βέβαια να ξεχνάμε, ότι για πολλές από αυτές τις χώρες έχει επέλθει ένα πισωγύρισμα υποκινούμενο(με οικονομικά κονδύλια, με στρατιωτική εκπαίδευση, με οπλικά συστήματα που παρέχονται σε συντηρητικούς πυρήνες) από τη δύση, πάρτε για παράδειγμα το Αφγανιστάν, τη Συρία ή τη Λιβύη.

y-f775c80344bc10ff99e84acb44812f4b

Πάντως, η συζήτηση για τα δικαιώματα των γυναικών δεν μπορεί παρά να έχει τελείως διαφορετικό περιεχόμενο στην Ελλάδα σε σχέση με το Ιράκ ή το Κονγκό. Και αυτό επειδή αν και σχεδόν ολόκληρος ο κόσμος έχει υποταχθεί στο καπιταλιστικό μοντέλο, οι κοινωνίες μεταξύ τους εξακολουθούν να έχουν διαφορές, οι οποίες είναι και αυτές ιστορικά προσδιορίσιμες. Σε αυτό το σημείο θα αναφερθώ στον Max Weber, ο οποίος, προσπαθώντας να αναλύσει τον δυτικού τύπου καπιταλισμό και τη σχέση του με το χριστιανικό δόγμα, παρατηρεί ότι μονάχα ενδεχομενικά ο καπιταλισμός εμφανίστηκε έτσι όπως εμφανίστηκε στα προτεσταντικά κράτη. Και συνδυάζοντας το παραπάνω με τον Μαρξ, θα πω ότι αν και οι καπιταλιστικές σχέσεις όπου επικρατήσουν αλλάζουν αποφασιστικά το υπάρχον εποικοδόμημα, ωστόσο, το νέο εποικοδόμημα που προκύπτει δεν είναι ολοκληρωτικά ανεξάρτητο από το προηγούμενο. Για αυτό δυο καπιταλιστικές κοινωνίες –πέρα από τα κοινά σημεία που έχουν στην ρίζα της παραγωγής- μπορούν να είναι εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους. Άραγε συγκλίνουν κάποτε –έστω και στο άπειρο- οι καπιταλιστικές κοινωνίες προς μια ομογενοποίηση; Αυτό είναι κάτι που πραγματικά δεν μπορώ να απαντήσω(και ελπίζω να μη χρειαστεί κιόλας να απαντηθεί με την έννοια ότι ο καπιταλισμός δεν αποτελεί το «τέλος της ιστορίας»).

Μερικές φορές όταν μιλάμε για ισότητα(μεταξύ φύλων, μεταξύ ανθρώπων κλπ), μπερδευόμαστε και θεωρούμε ως ισότητα την εξωμοίωση. Δυστυχώς αυτό το μπέρδεμα το έχει πάθει και το φεμινιστικό κίνημα, τουλάχιστον σε μια από τις αμερικάνικες εκδοχές του. Γύρω στις δεκαετίες του 60 έως τουλάχιστον το 80(ίσως και το 90), η ισότητα γίνονταν αντιληπτή σε κάποιο βαθμό ως εξωμοίωση, και μάλιστα σαν προσπάθεια να μοιάσει το «ασθενές» φύλο στο «κυρίαρχο» αρσενικό. Προέκυψε λοιπόν –μεταξύ άλλων- η γυναίκα καριέρας. Η γυναίκα δηλαδή που έβαλε κοστούμι(ανδρικό ενδυματολογικό πρότυπο) και μπήκε στον κόσμο των επιχειρήσεων για να ανταγωνιστεί(και να κερδίσει) τον άνδρα στο δικό του γήπεδο. Προσοχή, δεν κάνω κριτική στο ότι η γυναίκα έγινε στέλεχος επιχείρησης, αλλά επισημαίνω το γεγονός ότι κατά κάποιο τρόπο αυτό έγινε με όρους υιοθέτησης του στυλ του «κυρίαρχου» προτύπου. «Καν το όπως ο άντρας» δηλαδή, κάτι σαν τον φτωχό που έχει για πρότυπο του τον πλούσιο.

Μια ακόμη διάσταση που πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μας, είναι ότι και οι άνδρες γίνονται θύματα καταπίεσης με βάση το φύλο. Υπάρχουν στην κοινωνία ένα σωρό καταπιεστικά πρότυπα συμπεριφοράς, όροι και προϋποθέσεις στις οποίες πρέπει να απαντά κάποιος άνδρας για να θεωρηθεί σωστός απέναντι στον κοινωνικό του ρόλο ως αρσενικό. Επίσης, στον εργασιακό χώρο, και αυτό είναι κάτι που το βλέπουμε να γίνεται πιο έντονα στις ΗΠΑ, έχει εντέχνως καλλιεργηθεί μια κουλτούρα ανταγωνισμού μεταξύ των «αρσενικών» για το ποιος θα είναι ο «αρχηγός της αγέλης». Υποθέτω ότι από πίσω κρύβονται αντιλήψεις και κουλτούρες μάνατζμεντ που θεωρούν ότι με την αύξηση της ανταγωνιστικότητας αυξάνεται και η αποδοτικότητα. Επιπλέον, όπως υπάρχουν δουλειές που αποκλείουν ή περιορίζουν τη συμμετοχή των γυναικών, έτσι υπάρχουν και δουλειές που αποκλείουν ή περιορίζουν τη συμμετοχή των ανδρών. Τέλος, ότι περίπου ισχύει για την αντικειμενοποίηση της γυναίκας ισχύει και για τον άνδρα. Αντικειμενοποίηση στην εργασία και μάλιστα με διττή έννοια, δηλαδή τόσο του άνδρα όσο και της γυναίκας σαν ενα γρανάζι της παραγωγής. Αλλά και το γυναικείο και ανδρικό σώμα ειδωμένο περισσότερο σαν «μορφή» και λιγότερο σαν «περιεχόμενο»(μοντέλα πασαρέλας, εργαζόμενοι σε μπάρ/καφετέριες που η δουλειά τους απαιτεί να φαίνονται και να ντύνονται «σέξι», βιομηχανία του σεξ  κ.α).

Ανέφερα παραπάνω, ότι η συζήτηση για τα δικαιώματα των γυναικών δεν μπορεί παρά να έχει εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο ανάλογα με τον τύπο της κοινωνίας που αναφέρεται. Όμως και μέσα στην ίδια κοινωνία(ή πιο σωστά μέσα στο ίδιο κράτος), ακριβώς επειδή οι κοινωνίες δεν είναι απλά σύνολα από ανθρώπους σε σχέσεις μεταξύ τους, αλλά περιέχουν και οργανωμένα ταξικά, και όχι μόνο, συμφέροντα, η συζήτηση για τα δικαιώματα των γυναικών μπορεί να έχει διαφορετικά πρόσημα. Δηλαδή, η απλή εργάτρια είναι θύμα διαφορετικής και πιο έντονης έμφυλης καταπίεσης σε σχέση με μια πανεπιστημιακό η μια γυναίκα στέλεχος επιχειρήσεων. Αλλά, επειδή στον πραγματικό κόσμο, δεν μπορούμε να απομονώσουμε την έμφυλη καταπίεση από την ταξική, η καθαρίστρια ή η καμαριέρα δεν μπορεί να αρκεστεί στην διεκδίκηση αιτημάτων που σχετίζονται μόνο με το φύλο. Πρέπει να εντάξει αυτά τα αιτήματα –χωρίς να χάσουν βέβαια και τη σχετική αυτοτέλεια τους- σε ένα ευρύτερο διεκδικητικό πλαίσιο, κάτι το οποίο η γυναίκα της «ανώτερης» τάξης εξ αντικειμένου δεν έχει την ανάγκη να ασπαστεί(όχι ότι αποκλείεται να το ασπαστεί). Οι διαφορές στις αντιλήψεις για το φύλο εντός μιας δεδομένης κοινωνίας, πέρα από το ταξικό, μπορεί να έχουν και φυλετικό πρόσημο. Παρατηρείται για παράδειγμα μια συντηρητικοποίηση των μειονοτικών πληθυσμών όταν αυτοί περιθωριοποιούνται ή γκετοποιούνται.

Δράση/αντίδραση – καπιταλισμός και έμφυλες σχέσεις

Πίσω από κάθε δομημένη κοινωνική σχέση είπαμε ότι αναπτύσσονται διάφορων τύπων συμφέροντα, και από τα συμφέροντα αναπτύσσονται δεδομένες αντιλήψεις, οι έμφυλες σχέσεις δεν θα μπορούσαν να διαφύγουν αυτού του «νόμου». Αυτό σημαίνει, ότι οποιαδήποτε προσπάθεια για διόρθωση ή άμβλυνση των ανισοτήτων θα συναντήσει ή έχει συναντήσει και την ανάλογη αντίδραση, ακόμα και για πράγματα που μοιάζουν αστεία, όπως για παράδειγμα το «δικαίωμα» των γυναικών να φορέσουν παντελόνι. Η κοινωνία αντιδρά σε αυτού του τύπου τις αλλαγές ακόμα και όταν δεν έχει συνείδηση του γιατί αντιδρα, ακριβώς επειδή τα ιδιαίτερα συμφέροντα έχουν «κατασκευάσει» αντιλήψεις, οι οποίες καμιά φορά είναι πιο ανθεκτικές από τα ίδια τα συμφέροντα αυτά καθ αυτά(σαν την βεντέτα που εξακολουθεί να υπάρχει ακόμα και όταν έχουν ξεχαστεί οι λόγοι για τους οποίους ξεκίνηση).

Ο καπιταλισμός αναπτύχθηκε και ανδρώθηκε σε κοινωνίες οι οποίες είχαν έντονες διαφορές  στις σχέσεις και τα δικαιώματα μεταξύ ανδρών και γυναικών(εις βάρος των γυναικών). Στο πλαίσιο του Γαλλικού Διαφωτισμού αναδύθηκε ένα στοιχειώδες αίτημα άμβλυνσης αυτών των διακρίσεων. Παρόλα αυτά, σαν οικονομικό σύστημα ο καπιταλισμός, δεν βιάστηκε ιδιαίτερα να ξεριζώσει αυτές τις ανισότητες, παρά μόνο όταν έμπαιναν εμπόδιο στην οικονομική και πολιτική του ολοκλήρωση. Για παράδειγμα, το μεγάλο βήμα των γυναικών να μπούν στη βιομηχανία, έγινε κατά τον πρώτο και κυρίως κατά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, επειδή δεν υπήρχαν αρκετά ανδρικά χέρια(ήταν στο μέτωπο) για να απαντήσουν στις αυξημένες παραγωγικές ανάγκες της διεξαγωγής του πολέμου. Και πάλι, αυτό έγινε με άνισους όρους, αφού η γυναίκα που μπήκε στην παραγωγή, δεν είχε ούτε τα ίδια μισθολόγικά ωφέλη, αλλά ούτε και τα ίδια εργασιακά δικαιώματα σε σχέση με τον άνδρα. Ο εργοστασιάρχης λοιπόν καρπώνονταν τις υπαρκτές ανισότητες προκειμένου να έχει μικρότερο κόστος και μεγαλύτερο κέρδος.

Παρόλα αυτά, και όσο και αν ακούγεται παράξενο αυτό, ο καπιταλισμός από τη φύση του δίνει σταδιακά την δυνατότητα στη γυναίκα να «διορθώσει» την κατάσταση της. Αυτό επειδή, μπαίνοντας η γυναίκα δυναμικά στην παραγωγή, της δίνεται η ευχέρεια να συνειδητοποιήσει τον ταξικό της ρόλο, την ενεργή συμβολή της στην δημιουργία του πλούτου(από κοινού φυσικά με τον άνδρα εργαζόμενο), και έτσι να αντιδράσει τόσο ενάντια στην έμφυλη όσο και στην ταξική καταπίεση. Παρατηρούμε και στη χώρα μας, ότι ο αγώνας για την γυναικεία χειραφέτιση εντείνονταν όσο η γυναίκα έμπαινε στην παραγωγή, και η δυναμική αυτή βρήκε έκφραση μέσα από το εργατικό κίνημα της εποχής(από τις αρχές του 20ου αιώνα ως και τα μέσα του). Κάτι που εν τέλει τροφοδότησε με φεμινιστικά αιτήματα, και το πνεύμα της αντίστασης, αλλά και του εμφυλίου από την πλευρά της αριστεράς. Μέσα από το εργατικό κίνημα οι γυναίκες κατέκτησαν δικαιώματα, αγωνίστηκαν, μορφώθηκαν, διακρίθηκαν. Οι γυναίκες του ΔΣΕ για παράδειγμα, ανάμεσα στις κλαγγές της μάχης, φρόντιζαν παράλληλα να μορφωθούν και να καλλιεργηθούν πνευματικά(θέατρο, διάβασμα, συζήτηση, ιδεολογική θωράκιση). Οι αντάρτισσες, οι εργάτριες, οι γυναίκες του εργατικού κινήματος, εξυψώθηκαν πνευματικά, σε ύψη στα οποία μέχρι τότε κατοικούσαν μόνο οι κυρίες της «καλής κοινωνίας».

dse09

Αντάρτισσες του ΕΛΑΣ στο βουνό

Ανέφερα σε προηγούμενο σημείο του άρθρου, ότι η αξίωση για χειραφέτιση μπορεί να έχει πολλά πρόσημα. Για παράδειγμα, στα τέλη του 19ου ως και τις αρχές του 20 αιώνα, δραστηριοποιήθηκαν οι «Σουφραζέτες» που ήταν γυναίκες, στην πλειοψηφία τους μορφωμένες και από τα μέσα και ανώτερα κοινωνικά στρώματα, οι οποίες αγωνίζονταν [κυρίως] για πολιτική ισότητα(δικαίωμα στο εκλέγειν και στο εκλέγεσθαι κ.α). Το κίνημα αυτό, με βάση τη σύνθεσή του, δεν θα μπορούσε να προχωρήσει πολύ παραπέρα. Οι γυναίκες που συμμετείχαν σε αυτό δεν είχαν τα ακραία βιοποριστικά προβλήματα που είχαν οι γυναίκες της εργατικής τάξης, ούτε και ήταν στο ίδιο βαθμό θύματα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Η ταξική καταπίεση -αντίθετα με τις φτωχές γυναίκες των εργατών- δεν αφορούσε τις σουφραζέτες.

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, θεωρώ, ότι η πραγματική χειραφέτιση της γυναίκας περνάει από την χειραφέτιση του ανθρώπου εν γένει, και η χειραφέτιση του ανθρώπου από την ταξική χειραφέτιση. Δεν μπορεί -παρά τα όποια θετικά βήματα- να υπάρχει πραγματική, ουσιαστική και ολοκληρωμένη χειραφέτιση χωρίς την ταξική χειραφέτιση. Οι άνδρες και οι γυναίκες, μόνο μέσα από τους κοινούς τους αγώνες μπορούν τα πετύχουν τον «τελικό σκοπό». Η λογική του γενικευμένου πολέμου μεταξύ ανδρών και γυναικών, είναι αποπροσανατολιστή και οδηγεί σε λογικά, κοινωνικά και επιστημονικά αδιέξοδα. Η έμφαση στον αγώνα για ταξική χειραφέτιση δεν πρέπει με κανένα τρόπο να θεωρηθεί ως παραίτηση των γυναικών από τον αγώνα για τα δικαιώματα τους, δεν παραπέμπω δηλαδή την λύση του «γυναικείου ζητήματος» στον ώριμο σοσιαλισμό. Αυτο που θέλω να πω είναι ότι ο αγώνας των γυναικών για την χειραφέτιση τους πρέπει όσο το δυνατόν περισσότερο να εναρμονιστεί -χωρίς να χάσει και την αυτοτέλεια του στην πορεία- με τους ευρύτερους αγώνες του εργατικού κινήματος.

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος(Poexania)

36cc4eb7af13d70c90de218c71ab8843_-a-food-ordering-platforms-delivery-food_359-376

…και όχι μόνο

Μαθαίνω σήμερα από φίλο ντελιβερά, ότι στο μαγαζί που εργάζεται χάλασαν και τα δυο μηχανάκια της διανομής, στα οποία, σημειωτέον, δεν είχε γίνει ποτέ σέρβις και ήταν σκοτώστρες. Αποτέλεσμα, το αφεντικό να ζητήσει από τους διανομείς να βάλουν τα δικά τους μηχανάκια ή αλλιώς να βρει άλλους. Ο φίλος μου που είχε μηχανάκι αναγκάστηκε να το χρησιμοποιήσει για τη δουλειά, ο άλλος διανομέας όμως, που δεν είχε, δέχθηκε την εξής πρόταση από το αφεντικό.

Του είπε λοιπόν να αγοράσει το ένα από τα δύο μηχανάκια του μαγαζιού, να το φτιάξει με δικά του(του διανομέα) έξοδα, και να δουλεύει με αυτό, διαφορετικά θα βρει κάποιον άλλο υπάλληλο με δίκυκλο. Και ρωτώντας από εδώ και από εκεί, έμαθα ότι αυτό στα Χανιά αποτελεί κανόνα και όχι εξαίρεση. Συγκεκριμένα και ενδεικτικά, ένα από τα μεγαλύτερα(αν όχι το μεγαλύτερο) σουβλατζίδικα στην πόλη έχει κάνει την ίδια πρόταση από καιρό στους υπαλλήλους του, αναγκάζοντας τους να αγοράσουν τα μηχανάκια ή να φύγουν. Αντίστοιχα και μια πιτσαρία η οποία έχει κλείσει εδώ και κάποια χρόνια.[1] 

Τα αφεντικά έχουν πλέον ανατρέψει τον έρμο τον MARX, φτάσαμε στην εποχή που οι εργάτες, πέρα από την εργασιακή τους δύναμη, παρέχουν στο αφεντικό και τα μέσα παραγωγής. Αυτό φυσικά το λέω αστειευόμενος, έτσι και αλλιώς πάντα με τον ιδρώτα τον εργατών αγοράζονταν τα Μ.Π.

«ντελιβεράδες ολων των χωρών ενωθείτε, δεν έχετε τίποτα να χάσετε παρά μόνο τις αλυσίδες από τα μηχανάκια σας»

Παρόμοιες υποθέσεις θα έχει βιώσει ή ακούσει ο καθένας μας δεκάδες. Τέτοια είναι η ελευθερία στον καπιταλισμό, η ελευθερία του από πάνω –έστω και του προτελευταίου μικροαστού- να πατάει τον από κάτω. Και ο από κάτω, έχοντας απομονωθεί στον εαυτό του, και έχοντας ένα σωρό βιοποριστικά προβλήματα, να μην έχει τη δύναμη να αντιμετωπίσει όλες αυτές τις καταστάσεις(και αμα δεν τοy αρέσει ας πάει στους «κοινωνικούς εταίρους»). Πραγματικά, ίσως και να αδικούμε τον ιστορικό μεσαίωνα όταν λέμε ότι ζούμε σε «εργασιακό μεσαίωνα». Μοναδικό φάρμακο σε αυτό το φαρμάκι ήταν είναι και θα είναι η συλλογική οργανωμένη πάλη σε ταξική βάση.

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος(Poexania)

[1] Ο λόγος που δεν αναφέρω τα ονόματα των μαγαζιών είναι όχι για να μην εκθέσω τα μαγαζιά, αλλά για να μην εκθέσω τα άτομα που μου έδωσαν τις πληροφορίες.

Ηγέτες από κούνια

Αλιεύθη από οδό Σφακιανάκη στα Χάνια

img1-5_orig

Είχα παραθέσει τις προάλλες μερικές μου σκέψεις για τους αστικούς θεσμούς και την αστική πολιτική ιδεολογία, σε σχέση με το πώς αυτοί/η διαμορφώθηκαν ιστορικά, και τους σκοπούς που εξυπηρετούσαν. Παρά την κυριαρχία της στις μοντέρνες κοινωνίες, και παρά την στόχευση της στην οικουμενικότητα, η ιδεολογία αυτή και οι θεσμοί που πηγάζουν από αυτή -με όλη τους την μονομέρεια- δεν εφαρμόστηκαν εξαρχής σε όλο το εύρος της πραγματικότητας. Για παράδειγμα, το δικαίωμα στο εκλέγειν και στο εκλέγεσθαι, αρχικά δεν αφορούσε τις γυναίκες, δεν αφορούσε τους σκλάβους, δεν αφορούσε τους καταδικασμένους λαούς στις αποικίες. Βέβαια στις διακηρύξεις του διαφωτισμού, υπήρχε ως σπέρμα η καθολικότητα του «κανόνα», αλλά για να γίνει αυτό το αίτημα καθολικότητας πραγματικότητα, έπρεπε να μεταβληθούν με τον καιρό και οι αντικειμενικές συνθήκες, κάτι που επιτεύχθηκε μετά από πολύχρονους αγώνες. Προσοχή, δεν εννοώ σε καμία περίπτωση ότι η καθολικότητα ενός αστικού θεσμού εγγυάται πως οι αντικειμενικές ανισότητες παύουν να υπάρχουν (για την ακρίβεια έδειξα ότι ισχύει το αντίθετο στο προηγούμενο άρθρο, απλά το ξεκαθαρίζω και εδώ για όσους δεν το έχουν διαβάσει ή δεν θα το διαβάσουν), δηλαδή άλλο πράγμα η «τυπική ισότητα» και άλλο η πραγματική.

Ακόμη και στις μέρες μας, ορισμένοι από τους αστικούς θεσμούς, δεν έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο τους, δηλαδή δεν έχουν εκπληρώσει το «καθολικό» αίτημα τους. Και δεν μιλάμε για την ισχύ τους σε κατάσταση «αστικής ανωμαλίας» (δηλ. χούντες, πολέμους κλπ) αλλά σε κατάσταση «αστικής ειρήνης». Το αστικό κράτος και ο «αστικός κόσμος» (δηλαδή τα λεγόμενα «Think Tanks», οι πανεπιστημιακοί, οι αποκαλούμενες «ομάδες πίεσης», η αστική διανόηση γενικότερα κ.α) αναγκάζονται κάποια στιγμή, και όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν ή το απαιτήσουν, να στρέψουν την προσοχή τους προς το ανεκπλήρωτο αυτών των αιτημάτων. Προσωπικά μπορώ να διακρίνω τρείς μορφές με τις οποίες τα αιτήματα αυτά έρχονται στην επιφάνεια:

  • Όταν ομάδες ανθρώπων μένουν εκτός των τυπικών αστικών δικαιωμάτων. Είδαμε ήδη το παράδειγμα των γυναικών, οι οποίες απέκτησαν αργότερα δικαίωμα ψήφου σε σχέση με τους άνδρες. Τέτοια ζητήματα μπορεί να προκύψουν και για μετανάστες, πρώτης ή δεύτερης γενιάς, που, στο πλαίσιο των διεκδικήσεων τους για καλύτερη μεταχείριση, εντάσσεται και η πίεση προς την πολιτεία και το κράτος για θεσμοθέτηση δικαιωμάτων.
  • Όταν προκύπτουν εξελίξεις οι οποίες δημιουργούν νέα δεδομένα, για τα οποία οι αστικές κυβερνήσεις καλούνται να δημιουργήσουν ένα θεσμικό πλαίσιο. Του θεσμικού πλαισίου συνήθως προηγείται το ιδεολογικό, γύρω από το οποίο συσπειρώνονται οι διάφορες «ομάδες πίεσης». Αυτό μπορεί να αφορά ιδιαίτερα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων, όπως πχ το σύμφωνο συμβίωσης ή το δικαίωμα υιοθεσίας.
  • Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση εκείνη, που ενώ οι θεσμοί θεωρητικά υπάρχουν, παρόλα αυτά οι αντικειμενικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στην κοινωνία αποκλείουν εξ αντικειμένου κάποιους ανθρώπους από αυτούς τους θεσμούς. Για παράδειγμα το αμερικάνικο κράτος έχει εφαρμόσει μια πολιτική ποσοστώσεων στον εργασιακό τομέα για να αμβλύνει το φαινόμενο της περιχαράκωσης. Στα πλαίσια αυτού του προγράμματος οι επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να απασχολούν από ένα συγκεκριμένο ποσοστό μαύρων και πάνω(λεπτομέρειες δεν γνωρίζω, ίσως να μην είναι ακριβώς απαγόρευση και να υπάρχουν κάποια bonus στις επιχειρήσεις που το τηρούν ή κάποια πρόστιμα και φορολογικές επιβαρύνεις στις επιχειρήσεις που δεν το τηρούν).

Θα κάνω σε αυτό το σημείο μια μικρή καταγραφή κάποιων περιπτώσεων που μπορώ να διακρίνω και οι οποίες εμπίπτουν στις παραπάνω κατηγορίες.

  • Δικαιώματα εθνοτικών, θρησκευτικών και άλλων μειονοτήτων
  • Δικαιώματα ομοφυλοφίλων
  • Νομιμοποίηση χρήσης ναρκωτικών
  • Δικαιώματα ΑΜΕΑ
  • Δικαιώματα που σχετίζονται με το φύλο
  • Ζήτημα διαχωρισμού εκκλησίας και κράτους

Και εδώ κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί τι κάνει αυτού του είδους τα αιτήματα να διαφέρουν από άλλα αιτήματα και διεκδικήσεις που απασχολούν και απασχόλησαν την αστική κοινωνία στην σύντομη αλλά περιεκτική ιστορία της; Θα προσπαθήσω να απαντήσω διακρίνοντας μερικές ουσιαστικές διαφορές.

  • Τα αιτήματα αυτά συνδέονται άμεσα με τους θεσμούς και τις ιδέές, οι οποίοι γέννησαν την και γεννήθηκαν από την, αστική κοινωνία και το οικονομικό σύστημα που πηγαίνει χέρι-χέρι με αυτήν, δηλαδή το καπιταλιστικό.
  • Οι θεσμοί αυτοί και η ιδεολογία που σχετίζεται με αυτούς, έχοντας ξεπηδήσει από την συνείδηση της αστικής τάξης, δεν προσβάλουν καθόλου τους μηχανισμούς της καπιταλιστικής συσσώρευσης, τουλάχιστον όχι άμεσα, είναι αιτήματα που γεννιούνται και έχουν ως σκοπό τους να εκπληρωθούν μέσα στο αστικό κράτος και στα πλαίσια της καπιταλιστικής οικονομίας.
  • Αντίστοιχα, οι διάφορες «ομάδες πίεσης» -τουλάχιστον στην «μεταμοντέρνα εποχή»- μένουν στο συγκεκριμένο και αποφεύγουν τις γενικότερες διεκδικήσεις. Συχνά είναι ΜΚΟ ή ακόμη και αν δεν είναι, αντιγράφουν την μορφή, την οργάνωση και τη δράση τους. Επιπλέον, είναι πολλές οι φορές που οι ομάδες αυτές σχετίζονται επίσημα με κρατικούς φορείς ή χρηματοδοτούνται από αυτούς.
  • Κάθε ένα από αυτά τα αιτήματα, το αστικό κράτος τα βλέπει μέσα από το δικό του πρίσμα συμφερόντων. Ακόμα και οι αγώνες για την απελευθέρωση της γυναίκας, αλλιώς γίνονταν αντιληπτές από την αστική τάξη και αλλιώς από την εργατική. Για άλλο πράγμα αγωνίζονταν η «Σουφραζέτα» και για διαφορετικό η εργάτρια σε κλωστοϋφαντουργείο. Η πρώτη ζητούσε πολιτικά δικαιώματα, η δεύτερη αγωνίζονταν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διεκδικήσεων που έφταναν μέχρι το να αμφισβητούν το ίδιο το αστικό κράτος και τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής.

Φυσικά η πορεία προς την εκπλήρωση των αιτημάτων των αστικών θεσμών δεν είναι ευθεία. Υπάρχουν ζιγκ ζαγκ, υπάρχουν διακλαδώσεις, υπάρχουν και μπρος πίσω. Η θητεία του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, μπορεί να φέρει πισωγύρισμα στα δικαιώματα των μειονοτήτων. Αντίστοιχα, η κουβέντα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων αναδεικνύει και σχετίζεται και με μια σειρά από άλλα θέματα, όπως για παράδειγμα το ζήτημα του κοινωνικού φύλου, την αμφισβήτηση –μέσα από το αίτημα για προέκταση της- του θεσμού της οικογένειας όπως αυτή γίνεται αντιληπτή στις σύγχρονες κοινωνίες, την «νομική κατοχύρωση» των σχέσεων μεταξύ ατόμων του ιδίου φύλου κ.α. Παράλληλα εμφανίζονται συνεχώς νέες κατηγορίες για ιδιαίτερες σεξουαλικές προτιμήσεις ατόμων, οι οποίες επιδρούν στην συγκρότηση του χαρακτήρα τους και στην αλληλεπίδραση τους με την υπόλοιπη κοινωνία(bisexual, trans, asexual κ.α.), κάτι που ανατροφοδοτεί συνεχώς ομάδες και κινήματα που σχετίζονται με τα δικαιώματα αυτών των κατηγοριών.

Στα αιτήματα αυτά διαπλέκονται συνήθως όλες οι εκφάνσεις της αστικής ιδεολογίας, από την φιλελεύθερη(και την νεοφιλελεύθερη) ως την αριστερή. Παραδείγματος χάριν, το αίτημα για την νομιμοποίηση της κάνναβης σχετίζεται τόσο με την ελευθεριακή ρητορεία της αναρχικής ιδεολογίας, όσο και με την φιλελεύθερη αντίληψη για την ελευθερία του ατόμου που αντιτίθεται στο «πατερναλιστικό κράτος» το οποίο θα ελέγχει τη ζωή και τις προτιμήσεις των πολιτών. Έχει ενδιαφέρον το γεγονός ότι, πολλά σοσιαλδημοκρατικά και αναθεωρητικά κόμματα κάνουν κορωνίδα τους τέτοιου είδους διεκδικήσεις προσπαθώντας μάλιστα να τους δώσουν αριστερή απόχρωση. Το Σύριζα φερ ειπείν, προσέγγισε για ψηφοθηρικούς λόγους το κίνημα για την νομιμοποίηση της χρήσης κάνναβης.

Δεν σημαίνει, φυσικά, ότι όλη η αστική κοινωνία, τα πολιτικά κόμματα, και η αστική διανόηση συμπλέουν προς την ίδια κατεύθυνση όσον αφορά στην εκπλήρωση αυτών των αιτημάτων. Το θέμα των αμβλώσεων για παράδειγμα έχει διχάσει τις ΗΠΑ ενώ το ζήτημα της υποχρεωτικής διδασκαλίας των θρησκευτικών στα σχολεία δίχασε τον πολιτικό κόσμο στη χώρα μας. Στην πραγματικότητα, η υιοθέτηση ή η εναντίωση κόμματων και φορέων στο ένα ή στο άλλο τέτοιου τύπου κοινωνικό φαινόμενο, τους προσφέρει τον μανδύα της ιδεολογικής διαφοροποίησης μεταξύ τους και ορίζει το πεδίο αντιπαράθεσης. Μια επιφανειακή διαφοροποίηση, που δεν προσβάλει με κανένα τρόπο τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής, αλλά που τους επιτρέπει να κοκορομαχούν και να δίνουν την εντύπωση ή την αυταπάτη –στο κοινό το οποίο απευθύνονται- ότι αποτελούν πολιτικές οντότητες με πραγματικά ξεχωριστό πρόσημο. Αν εξετάσουμε τα περισσότερα σύγχρονα κράτη, θα παρατηρήσουμε ότι η στάση των κομμάτων σε τέτοιου τύπου ζητήματα, τα τοποθετούν ως «προοδευτικά» ή «συντηρητικά».

Στην καπιταλιστική κοινωνία βεβαίως, πολλά(αν όχι όλα) από αυτά τα ζητήματα, σχετίζονται και με τρόπους κερδοφορίας και επιχειρηματικής δραστηριότητας. Ας πάρουμε για παράδειγμα το θέμα της νομιμοποίησης των ναρκωτικών, το οποίο επιτρέπει την εμφάνιση μιας σειράς από νέα προϊόντα, τρόπους διανομής, καταστήματα, μάρκετινγκ/διαφήμιση κλπ. Εύλογα λοιπόν μπορεί κάποιος να υποθέσει, ότι η καμπάνια υπέρ της νομιμοποίησης της χρήσης της κάνναβης σχετίζεται [και] με οργανωμένα καπιταλιστικά συμφέροντα λιγότερο ή περισσότερο σκιώδη.

Μπορεί μέχρι κάποιο επίπεδο ωρίμανσης του καπιταλισμού, όλα αυτά τα αιτήματα να οδηγούσαν σε προοδευτικές μεταρρυθμίσεις. Στις μέρες μας όμως, που ο καπιταλισμός έχει σαπίσει μην έχοντας πια τίποτα να προσφέρει, τα αιτήματα αυτά, γίνονται κατά κάποιο τρόπο «φερετζές» για να καλύψουν τα πραγματικά προβλήματα τα οποία πηγάζουν από τη ρίζα της καπιταλιστικής παραγωγής. Είναι η επιφάνεια, που αποτελεί κατά κάποιο τρόπο μια κουβέντα για το φύλο των αγγέλων πάνω σε μια κοινωνία που σαπίζει. Ο διάλογος που ανοίγεται και σχετίζεται με όλα τα παραπάνω ζητήματα, είναι τόσο ρηχός και ταυτόχρονα τόσο φλύαρος, που στην καλύτερη περίπτωση πιάνει τα συμπτώματα δίχως να θέλει να προχωρήσει παραμέσα(πάνω σε αυτό ίσως αξίζει να διαβαστεί ενα παλαιότερο μου άρθρο για το Politically Correct). Είναι η καπιταλιστική σκέψη που δεν μπορεί να ξεπεράσει τον εαυτό της, που συχνά επινοεί τις ερωτήσεις με βάση τις απαντήσεις που μπορεί να δώσει, που επιμερίζει και που υποτάσσει τα πάντα στην κερδοφορία, που ενσωματώνει τον φαινομενικά ανατρεπτικό λόγο, που κυνηγάει την ουρά της.

Κάπου εδώ και κάπως απότομα θα κλείσω το παρόν άρθρο, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από κάποιες σκέψεις, που προσπάθησα να οργανώσω μέσα στο κεφάλι μου και να τις αποτυπώσω πάνω σε ηλεκτρονικό χαρτί. Και αυτό σημαίνει ότι δεν έχω με κανένα τρόπο εξαντλήσει την περιγραφή, τις κατηγορίες ούτε και τις ιδιότητες των φαινομένων στα οποία αναφέρθηκα.

Λαγωνικάκης Φραγκίσκος(Poexania)

%ce%b9%ce%b5%cf%81%ce%bf%ce%bb%ce%bf%cf%87%ce%b9%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%cf%81-22-1946-02-23-1a1393075662

Συμπληρώνονται 74 χρόνια, όταν στις 23 Φλεβάρη του 1943 στο σπίτι του αντιστασιακού δασκάλου Παναγή Δημητράτου [1], στους Αμπελόκηπους μέσα στη μαύρη Κατοχή, ιδρύθηκε η θρυλική Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ).
Ηδη από το φθινόπωρο του 1941 «[…] η νεολαία των Χανίων είχε προηγηθεί, γιατί, πρώτη στην Κρήτη και πιθανότατα ολόπρωτα στην Ελλάδα πριν την ΕΠΟΝ, ιδρύεται  στα Χανιά η Παγκρήτια Οργάνωση Ελεύθερων Νέων (ΠΟΕΝ) […]» [2]. «Η ΕΠΟΝ γεννήθηκε στην Κρήτη» [3], γράφει ο αγωνιστής της Αντίστασης Παύλος Μιχελιουδάκης για την ίδρυση της ΠΟΕΝ, την οποία αφηγείται σε άλλη του μαρτυρία [4]: «[…] Έτσι αποφασίσαμε να φτιάξουμε την Παγκρήτια Οργάνωση Ελεύθερων Νέων. Αυτή η οργάνωση πρέπει να έγινε, κατά την άποψη τη δική μου, κατά τα τέλη του ’41. Θυμάμαι την πρώτη ιδρυτική συνέλευση της ΠΟΕΝ που έγινε στο σπίτι μου (στη Νέα Χώρα). Η αδερφή μου – μικρό κοριτσάκι τότε – κρατούσε τις τσίλιες. Μαζευτήκαμε: ο Μίμης ο Λιονάκης, σπουδαστής της Ανωτάτης Εμπορικής (εξετελέσθη από τους Γερμανούς σαν Ποενίτης, ήταν το πρώτο μας θύμα), ο Γιάννης ο Κουμής δικηγόρος. Επειδή ήταν ο μεγαλύτερος στην ηλικία από εμάς, τον είχαμε ανακηρύξει Πρόεδρο. Γραμματέας ήταν ο Λιονάκης. Επίσης εκεί ήταν ο Αρτέμης ο Παπαδάκης, ο οποίος είχε επαφή από τότε με το Κόμμα (σ.σ. ήταν στέλεχος της ΟΚΝΕ). Ήταν κι ένας Τσάπας ή Τσαπάκης, ο οποίος – δε με βοηθά η μνήμη μου απόλυτα – πρέπει να ήταν αυτός που προηγήθηκε από την πλευρά του Κόμματος, εκτός κι αν ήταν ο Κοντοκώτσος. Κι εγώ φυσικά […]».
Στην Κρήτη, την ΕΠΟΝ οργάνωσε ο φοιτητής του Πολυτεχνείου από την Πηγή του Ρεθύμνου, Μανόλης Σταυρουλάκης μέλος του Κεντρικού Συμβουλίου της. Το Μάη του 1943 κατέβηκε μ’ ένα γερμανικό επίτακτο καΐκι ως φοιτητής στα Χανιά.  Ύστερα από ενημέρωση, αποφασίστηκε η προσχώρηση σ’ αυτήν της ΠΟΕΝ και η μετατροπή του κεντρικού της οργάνου «Ελεύθερα Νειάτα», σε όργανο της ΕΠΟΝ καθώς και όλων των οργανώσεων της ΠΟΕΝ στην Κρήτη σε οργανώσεις της ΕΠΟΝ.[5]

893

Νεοχωρίτες ΕΠΟΝίτες σε παράταξη μετά την απελευθέρωση. Από δεξιά: Κώστας Διαμαντάκης, Νίκος Χατζηδάκης, Γιώργος Χριστοδουλάκης,  Μιχάλης Μαστρομανώλης(Συλλογή Φ. Χριστοδουλάκη)

Η Ε.Π.Ο.Ν. ΝΕΑΣ ΧΩΡΑΣ
Στη Νέα Χώρα έως τις αρχές του 1943 δρούσαν η ΠΟΕΝ και το ΕΑΜ Νέων. Ο Γιώργος Χριστοδουλάκης [6] και ο Λευτέρης Κυριμάκης [7] διηγούνται ως πρωταγωνιστές,  την ίδρυση της ΕΠΟΝ στη Νέα Χώρα: «Ένα βράδυ ο Παύλος Μιχελιουδάκης κάλεσε μερικούς νέους: εμένα τον Κυριμάκη το Λευτέρη, το Χαριτάκη τον Αντώνη, τον Αντώνη τον Μαρκαντωνάκη (ή Τσέπολα) και μας ανακοίνωσε την ίδρυση της ΕΠΟΝ. […] Στη συνέχεια κάτσαμε μια μέρα στο φούρνο του Κυριμάκη και χωρίσαμε την οργάνωση σε τομείς: Στο Συνοικισμό, στο Βαρούσι και στη στην παραλία που ήταν ο κορμός της ΕΠΟΝ. Είμαστε 3 τριάδες ντόπιοι Νεοχωρίτες. Η Νέα Χώρα ήταν μια οργάνωση ξεχωριστή. […]». Η ΕΠΟΝ Νέας Χώρας ήταν η μεγαλύτερη οργάνωση της πόλης στην οποία συμμετείχαν πλήθος νέων αγοριών και κοριτσιών αλλά και μικρότερων παιδιών των «αετόπουλων», με πολυποίκιλες και πολύμορφες, μαχητικές δράσεις αντίστασης και εκδηλώσεις αλληλεγγύης. Εξάλλου δεν είναι τυχαίο ότι η οργάνωση διέθετε δύο λέσχες στη συνοικία γεγονός μοναδικό στην πόλη, ούτε το γεγονός ότι, από όσα μέχρι σήμερα είναι γνωστά ήταν η μοναδική συνοικιακή οργάνωση που εξέδιδε πολυγραφημένο έντυπο με τίτλο «Η εφημερίδα της Νέας Χώρας». Δεν θα αναφερθούμε αναλυτικά στη δράση της ΕΠΟΝ στη συνοικία και ευρύτερα διότι αφενός μεν είναι πολύ μεγάλη και οι μαρτυρίες πάρα πολλές, αφετέρου δε η ιστορία της δεν έχει ακόμη καταγραφεί πλήρως όπως και στην υπόλοιπη πόλη και τον νομό κάτι που θα πρέπει να γίνει σύντομα γιατί οι εναπομείναντες πρωταγωνιστές, άντρες και γυναίκες, είναι ήδη υπερήλικες.

%ce%b5%cf%80%ce%bf%ce%bd%ce%b9%cf%84%ce%b5%cf%83-%ce%ba%cf%85%cf%81%ce%b9%cf%89%cf%83-%ce%bd%ce%b5%ce%bf%cf%87%cf%89%cf%81%ce%b9%cf%84%ce%b5%cf%83
Παρακάτω θα παρουσιάσουμε κείμενα και ειδήσεις από τη δράση της ΕΠΟΝ Νέας Χώρας μετά την απελευθέρωση όπως τα καταγράψαμε από επονίτικα έντυπα που εντοπίσαμε στο αρχείο του σεμνού αντιστασιακού αγωνιστή – οραματιστή της Αριστεράς και βουλευτή της ΕΔΑ Γιάννη Κοντουδάκη. Τότε, μεταξύ του τέλους της Κατοχής και στην απελευθέρωση μόνο στην πόλη των Χανίων από την ΕΠΟΝ εκδόθηκαν ο «Μαχητής» όργανο του Συμβουλίου Πόλης της ΕΠΟΝ που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά πολυγραφημένος την Πρωτομαγιά του 1944, η «Εξόρμηση» όργανο του Συμβουλίου ΕΠΟΝ ν. Χανίων που το πρώτο της φύλλο βγήκε στον πολύγραφο τον Ιούνη του 1944, και το Νοέμβρη του 1945 η εφημερίδα «Κρητικά Νιάτα» όργανο του Συμβουλίου Περιοχής ΕΠΟΝ Κρήτης. Οι βάρβαροι χιτλερικοί κατακτητές φεύγοντας και οι τελευταίοι από τα Χανιά τον Ιούλη του 1945, άφησαν πίσω τους ερείπια κι ένα λαό καθημαγμένο. Η ΕΠΟΝ, μεταξύ των άλλων, ανέλαβε να συνεπικουρήσει το δύσκολο έργο της ανόρθωσης, βοηθώντας με όλες της τις δυνάμεις το χειμαζόμενο λαό.
Από την «Εξόρμηση» και τα «Κρητικά Νιάτα» σταχυολογήσαμε με χρονολογική σειρά, ειδήσεις με δραστηριότητες της ΕΠΟΝ Νέας Χώρας.
• Στις 26 Ιούλη 1945 στην Εξόρμηση (αρ. φύλ. 15, σελ. 4) και στη στήλη «Απ’ τη ζωή και τη δράση μας» γράφεται: «Ο ΕΚΔΡΟΜΙΚΟΣ ΜΑΣ ΟΡΓΑΣΜΟΣ […] Χαιρόμαστε τον αέρα, τον ήλιο, τη θάλασσα. […] Η ομάδα “Σπύρου Περάκη” της Νέας Χώρας πήγε στη Σπηλιά της Κισσάμου. Η πειθαρχεία κι η υποδειγματική της στάση κατάπληξε το χωριό […]».
• Στις 17 Αυγούστου 1945 η Εξόρμηση (αρ. φύλ. 18, σελ. 4) αναφέρει: «Στα Χανιά κατατέθηκαν 2 στεφάνια από την ΕΠΟΝ Πόλης και την Ομάδα “Σπύρου Περάκη” που σκοτώθηκε στη Παναγιά, στο μνημόσυνο του Σπύρου Περάκη [8] που έγινε στον Άγιο Κωνσταντίνο Νέας Χώρας».
• Στην Εξόρμηση (αρ. φύλ. 24, σελ. 4) τον Νοέμβρη του 1945 δημοσιεύεται: «Οι επονίτες άνοιξαν τη λέσχη τους. Κινούνται για τη διακόσμησή της. Αυτή τη βδομάδα θα την εγκαινιάσουν με γιορτή».

884

Η ΕΠΟΝ Νέας Χώρας τον Απρίλη ή το Μάη του 1944 στα Νεροκούρου, με το βιολί, το λαγούτο, το ακορντεόν και το σύνθημα της «Πολεμάμε και Τραγουδάμε). (Συλλογή Γ. Χριστοδουλάκη).

• Τον Δεκέμβρη του 1945 στα Κρητικά Νιάτα (αρ. φύλ. 3, σελ. 4) και στη στήλη “Με της νιότης τον παλμό” καταγράφονται οι παρακάτω ειδήσεις: α. «Δεκαπέντε ψαροκάικα τραβηγμένα στην αμμουδιά της Καινούργιας Χώρας κινδύνευσαν να τσακιστούν και να μείνουν 60 οικογένειες στο δρόμο τη νύχτα της 13ης του Δεκέμβρη. 40 επονίτες της Καινούργιας Χώρας με κίνδυνο της ζωής τους κι ύστερα από άγρια πάλη με τα κύματα, τα τράβηξαν έξω. Οι ψαράδες με δάκρυα στα μάτια αγκάλιαζαν και φιλούσαν τους επονίτες που τους γλύτωσαν απ΄ την καταστροφή», β. «Οι επονίτες της Καινούργιας Χώρας επιχωμάτωσαν 7 μεγάλα ορύγματα. 20 επονίτισες παρακολουθούν μαθήματα ραπτικής στο εργαστήρι».
• Τον Γενάρη του 1946 τα Κρητικά Νιάτα (αρ. φύλ. 5, σελ. 6) γράφουν: «Η χορωδία της ΕΠΟΝ Νέας Χώρας, την παραμονή της πρωτοχρονιάς έψαλλε τα κάλλαντα στη συνοικία και μάζεψε 32.000 δρχ. που τις διέθεσε σε φτωχές οικογένειες. Παράλληλα οι επονίτες Νέας Χώρας με έρανο μεταξύ των μάζεψαν 4 οκάδες γλυκά και 40 τσιγάρα που δόθηκαν στο ψυχιατρείο».
• Στα Κρητικά Νιάτα τον Οκτώβρη του 1946 (αρ. φύλ. 18, σελ. 4) σημειώνεται: «Τα Επονίτικα νιάτα του τμήματος της Νέας Χώρας Χανιών οργάνωσαν στις 8 Σεπτέμβρη μεγάλο γλέντι με συμμετοχή περίπου 100 νέων. Με τραγούδια, απαγγελίες και χορό, πέρασαν χαρούμενα τη βραδυά τους».
• Τον ίδιο μήνα στα Κρητικά Νιάτα (αρ. φύλ. 19, σελ. 4) και στη στήλη «Από τη ζωή και τη δράση μας» δημοσιεύεται: «Την ίδια μέρα (6-10), Επονίτισες του Άη-Γιάννη, Νέας Χώρας και Κέντρου πόλης, επισκέφθηκαν το Σανατόριο, μοίρασαν στους άρρωστους 280 γλυκά και τους χάρισαν λίγες ώρες ψυχαγωγίας με μουσική και τραγούδια. Στις 13-10 στη Χαλέπα και στις 20-10 στη Νέα Χώρα οργανώθηκαν με πλούσιο εκπολιτιστικό πρόγραμμα και με γλυκά, παιδικές γιορτές. Τις παρακολούθησαν συνολικά 130 παιδάκια και πολλοί γονείς που έμειναν κατενθουσιασμένοι».

880

ΕΠΟΝίτες και Αετόπουλα της Νέας Χώρας στα Τσικαλαριά το 1945 ή 1946. Όρθα αριστερά μπροστά η Αγγελική Δαμιανάκη και πίσω ο Γιώργος Χριστοδουλάκης(Συλλογή Γ. Χριστοδουλάκη).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΟΧΗ. ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΜΕΤΑΞΥ ΕΡΕΙΠΙΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΜΑΤΩΝ
Στα Κρητικά Νιάτα (αρ. φύλ. 3, σελ. 3-4) στις 17 Δεκέμβρη του 1945 δημοσιεύεται «Μια έρευνα στην Καινούργια Χώρα» με τίτλο «Να έτσι ζούμε» και αποτελεί ένα οδοιπορικό στη συνοικία που συγκεντρώνει πλήθος πολύτιμων πληροφοριών και συγκλονιστικών εικόνων από την κατοχική και την απελευθερωμένη Νέα Χώρα. Το ρεπορτάζ και το κείμενο που ακολουθεί και φέρει την υπογραφή «Π.», έχει γίνει κι έχει γραφεί από τον αείμνηστο Νεοχωρίτη αντιστασιακό αγωνιστή της Αριστεράς και της Δημοκρατίας Παύλο Μιχελιουδάκη [9], σύμφωνα με τη σημερινή μαρτυρία του Γιώργη Χριστοδουλάκη [10] γραμματέα τότε της ΕΠΟΝ Νέας Χώρας και αυτόπτη μάρτυρα. (Διατηρήθηκε η ορθογραφία του πρωτότυπου).
ΝΑ ΕΤΣΙ ΖΟΥΜΕ!
Καθώς προχωρούμε στον «κεντρικό» δρόμο της Καινούργιας Χώρας κατεβαίνοντας προς την «Αμμούτσα», μας χαιρετάνε απ’ τα χαμόσπιτα, τα μισοσβυμένα πια απ’ τη βροχή συνθήματα: «Ζήτω η Λευτεριά, ΕΠΟΝ».
Θάχαν πολλά να μας πουν τούτοι οι τοίχοι αν είχαν μιλιά. …Για τον τηλεβόα που πίσω απ’ τούτες τις γκρεμισμένες μάντρες μίλησε, για πρώτη φορά, στην Κρήτη. Για τα εργατόπαιδα που σαν σκολνούσαν απ’ τη δουλειά γέμιζαν τις τσέπες προκηρύξεις, παίρναν στο ΄να χέρι το μπουγιέλο του μπογιά και το πιστόλι στ’ άλλο και κόλλαγαν ύστερα τις προκηρύξεις στις πλάτες των Γερμανών και γέμιζαν συνθήματα τη γειτονιά… . Για την πείνα…
. Για τα μπλόκα… . Για το λεβεντόπαιδο το Σπύρο που ΄φυγε ένα πρωί στ΄αντάρτικο και δεν ξαναγύρισε… . Εκεί σ’ ένα βράχο της Παναγιάς ένα βόλι του ΄κοψε στη μέση το τραγούδι… . Να ένα σύνθημα που μας λέει πολλά για την Καινούργια Χώρα: «Κάθε σπίτι και καλύβα είναι φρούριο απόρθητο, τάφος του φασισμού». Λάκκοι με νερά κάνουν το δρόμο, δρόμο «μετ’ εμποδίων».
– Χρειάζεται «ειδική εξάσκηση» κανείς για να περπατά στους δρόμους μας, λέει μια γυναίκα – καθώς προσπαθούμε να περάσουμε ανάμεσα απ’ τις «λίμνες».                                                        Δεξιά, αριστερά, στις αυλές, σε κάθε γωνιά, σωριασμένα και σκορπισμένα σκουπίδια.
– Το κάρρο περνά απ’ το μεγάλο δρόμο μόνο, μας λέει μια νοικοκερά. Εμάς απ’ το δρόμο μας δεν περνά καθόλου.
Δίπλα σ’ ένα σωρό σκουπίδια τρία παιδάκια – το μεγαλύτερο δεν είναι πέντε χρονών – «παίζουν». Βουτούν τα γυμνά τους ποδαράκια στα νερά και πιτσιλίζουν.  Ανακατεύουν χώματα με νερά. Κι είναι κρύο – παγωνιά! (Δεν ξέρουμε πως λέγεται αυτό το πράμμα στην Αγγλία ή στην Αμερική… . Εμείς στην Ελλάδα θα το πούμε «ψυχαγωγία και προστασία του παιδιού»).
Στη μέση του δρόμου μια παρέα μεγάλα παιδιά παίζουν βόλους. Είναι δεκάξη παιδιά. Απ’ αυτά τα δώδεκα είναι ξυπόλητα τα δυό φορούνε ξύλινα τσοκαράκια, το ένα πέδιλα καλοκαιρινά και μόνο ένα, ένα ζευγαράκι τρύπια παπούτσια. Τα ρούχα τους είναι σύρραμμα από κουβέρτες, γερμανικά παντελόνια και άλλα υφάσματα απροσδιόριστα απ’ τη πολυκαιρία. (Αν γι’ αυτά τα πράμματα αμφιβάλλει ο κ. Γενικός Διοικητής, ο κ. Νομάρχης και ο Διευθυντής της ΟΥΝΡΑ να κάμουν μια βόλτα, ότι ώρα θέλουν για να ιδούν πως λίγα είναι αυτά που γράφουμε).
– Και τι να πρωτοπάρουμε με 500 δρχ. μεροκάματο μας λέει ένας εργάτης!                           Ακολουθούμε μια παρέα αετόπουλα που κατεβαίνουν προς τη λέσχη, τραγουδώντας: «Κάτω του φασισμού η ψώρα, μακρυά μακρυά από την Καινούργια Χώρα …». Ρωτούμε τον Παναγιώτη, ένα όμορφο γελαστό παιδάκι, τι φάγανε σήμερα σπίτι τους.
– Ντοματοσαλάτα, μας λέει και κοκκινίζει. Ο μπαμπάς μου είναι άρρωστος και δεν έχουμε κανένα να δουλεύει.
– Εγώ έφαγα φασόλες απ’ το συσσίτιο. Χτες μας είχαν σούπα και προχτές πάλι σούπα, μας λέει ο Γιαννάκης.                                                                                                                                                  Τα ρωτάμε για κρέας.
– Είναι ένας μήνας από τότε που μας δώσανε κρέας κονσέρβα… . Στην αρχή μας δίνανε και ψάρι… μα τώρα… λέει με παράπονο.
Σ’ ένα καθαρό δωμάτιο  έχουν τη λέσχη τους οι επονίτες της Καινούργιας Χώρας. Μαζεύονται εδώ κάθε βράδυ τα αγόρια και τ’ απόγευμα εμείς τα κορίτσια, μας λέει μια κοπέλα. Ρωτούμε ένα γεροδεμένο παλληκάρι που βρίσκουμε στη λέσχη πως πάνε οι δουλειές.
– Οι μισοί νέοι της Καινούργιας Χώρας είμαστε άνεργοι, μας λέει. Κι οι περισσότεροι απ’ αυτούς που δουλεύουν κάνουν 2 – 3 μεροκάματα τη βδομάδα.
– Και τα κορίτσια που δούλευαν στο Καπνεργοστάσιο [11] μας λέει η κοπέλλα είναι τώρα χωρίς δουλειά. Κλειστό και το Καπνεργοστάσιο… .
Μπαίνουμε σε μιαν αυλή – μάντρα. Σε 6 δωμάτια έχουν στριμωχθεί 4 οικογένειες με 18 άτομα. Μυρωδιά ανυπόφορη.
–  Νερό κουβαλούμε απ’ το πηγάδι. Και σαπούνι δεν έχουμε. Φως ηλεκτρικό λίγα σπίτια έχουν σε τούτη τη γειτονιά. Τα πιο πολλά λύχνους και λάμπες.
Πάμε στο σχολειό. Η πρώτη εντύπωση. Ακαθαρσία όσο παίρνει. Πολλά τζάμια λείπουν. Δυό σχολειά κάνουν μάθημα εδώ.
Το πρωί το 6ο. Το απόγευμα το 5ο. Μας κάνει εντύπωση πόσο λίγοι είναι οι μαθητές. Μα ένας μικρός μας εξηγεί:
– Πεινούμε… δεν έχουμε βιβλία… τετράδια. Στο σχολειό πως θα πάμε; Τι να κάνουν κι οι δάσκαλοι! (Εδώ το κράτος έχει σοβαρές ασχολίες «την εξόντωση του εαμοκομμουνισμού». Τα σχολειά θα κοιτάζουμε τώρα!).
Στα «Πευκάκια» μας δείχνει ο γραμματέας της ΕΠΟΝ της Νέας Χώρας τα ορύγματα που έχουν σκεπάσει οι επονίτες. Και πιο κάτω τα οδοφράγματα που χάλασαν.
– Κάνουμε ότι μπορούμε και θα κάνουμε και τ’ αδύνατα για να καλιτερέψουμε τη ζωή της γειτονιάς μας, μας λέει.                                                                                                                                       Φεύγουμε… εκεί σε μια γωνιά ένα κοριτσάκι κι ένα αγοράκι χτίζουν ένα σπιτάκι. Για παράθυρα του βάζουν φύλλα από μανταρίνι. Και φαντάζει το σπιτάκι σαν παλατάκι… .
Τα εργατόπαιδα σκολνούν αυτήν την ώρα [12]. Μια φάλαγγα νέοι με λαδωμένες φόρμες με μαύρα μα αποφασιστικά πρόσωπα ανεβαίνει. Να ο Γιώργος, ο Γιακουμής, ο Νίκος. Να η Κατίνα και η Μαρίκα.
– Γεια σας παιδιά.
– Γεια σας.
– Προχωράτε παιδιά. Και πιο δυνατά  τ’ αμόνι. Πιο γρήγορα το χτίσιμο. Για να κάμουμε να λάμψουν γρήγορα πάνω απ’ τη Καινούργια Χώρα τα άσπρα όμορφα σπιτάκια με τα κόκκινα – σαν από μανταρινόφυλλο – παράθυρά τους.

897

Επονίτες της Νέας Χώρας στην παραλία κατά την απελευθέρωση(Συλλογή Γ. Χριστοδουλάκη).

%cf%80%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%b9%ce%b1-%cf%81%ce%bf%cf%85%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1-18-2-1945

Ο ανταρτοεπονίτης Παύλος Μιχελιουδάκης με άλλους αντάρτες του ΕΛΑΣ στα Παλιά Ρούματα στις 18/2/45. (Συλλογή Π.Μιχελιουδάκη).

* Η Νεα Χώρα είναι γειτονιά των Χανίων που κατά τη διάρκεια της κατοχής είχε πλούσια αντιστασιακή δράση. Οι κάτοικοι της είχαν αριστερές καταβολές, για αυτό και απέκτησε το προσωνύμιο «Μικρή Μόσχα».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1]  Ο Π. Δημητράτος από την Κεφαλονιά, στις αρχές του 20ου αιώνα συνεργάστηκε με τις σοσιαλιστικές οργανώσεις του Ν. Γιαννιού και του Πλ. Δρακούλη και συνδέθηκε με τη «Φεντερασιόν» της Θεσσαλονίκης. Είχε διατελέσει πρόεδρος (1927-28) και γραμματέας (1930-31) της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας Ελλάδας καθώς και γραμματέας της «Συνομοσπονδίας Δημοσίων Υπαλλήλων Ελλάδος» (ΣΔΥΕ). Έλαβε μέρος στην αντίσταση του λαού μας κατά των κατακτητών με τη συμμετοχή του το 1941 στην οργάνωση «Δημοκράτης» και αργότερα από ηγετική θέση στο Ε.Α.Μ. Αθήνας. Πιάστηκε και βασανίστηκε σκληρά. Για τη σωτηρία του έγιναν πολλές προσπάθειες και διαβήματα στον τότε κατοχικό «υπουργό» Παιδείας Λογοθετόπουλο, της δωσιλογικής κυβέρνησης Τσολάκογλου, χωρίς αποτέλεσμα. Εκτελέστηκε το Μάη του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
[2]  Γ. Δ. Τσίβης, Χανιά, Κατοχή και Αντίσταση, σελ. 66, εκδ. Γνώση, Αθήνα 1985.
[3]  Βλ. Π. Μιχελιουδάκης, Η ΕΠΟΝ γεννήθηκε στην Κρήτη, άρθρο στην εφημ. «Αυγή»,  27 Φεβρουαρίου 1988.
[4]  Οντέτ Βαρών – Βασάρ, Η ενηλικίωση μιας γενιάς: Νέοι και νέες στην Κατοχή και στην Αντίσταση, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2009.
[5]  Βλ. Άννα Μανουκάκη – Μεταξάκη, Η θρυλική ΕΠΟΝ και η δράση της στην Κρήτη, άρθρο στην εφημ. ΠΑΤΡΙΣ (Ηρακλείου), 28 Φεβρουαρίου 2005 και Αντώνης Μπριλλάκης, ΕΠΟΝ Κρήτης: Μια παράλληλη ιστορία, άρθρο στο περιοδικό ΑΝΤΙ, τεύχος 13, 22/2/1975.
[6] Βλ. Η Αλίβρεκτος Νέα Χώρα: Μαρτυρία, Γ. Χριστοδουλάκης 2009, σελ. 205-206.
[7] Προφορική συνέντευξη που δόθηκε στον γράφοντα τον Αύγουστο του 2010 και επιβεβαιώνει όσα αναφέρονται στη μαρτυρία του Γ. Χριστοδουλάκη.
[8] Ο ανταρτοεπονίτης Σπ. Περάκης από τη Νέα Χώρα πρωτοστάτησε στην ίδρυση και ανάπτυξη της ΠΟΕΝ κι αργότερα της ΕΠΟΝ στο ν. Χανίων. Βγήκε στο βουνό και σκοτώθηκε στη μάχη της Παναγιάς στις 14 Νοέμβρη 1944. Στη μνήμη του η ΕΠΟΝ Νέας Χώρας συγκρότησε μια εκλεκτή ομάδα από νέους της συνοικίας και της έδωσε τιμητικά το όνομά του.
[9] Ο Π. Μιχελιουδάκης (1919-1989) γεννήθηκε στη Νέα Χώρα. Σπούδασε οικονομικά στο Πανεπιστήμιο και συμμετείχε στη Μάχη της Κρήτης. Συνιδρυτής της ΠΟΕΝ και μετά στην ΕΠΟΝ, υπήρξε πρόεδρος του Φοιτητικού Συνεταιρισμού. Ύστερα από τις μεγαλειώδεις αντιστασιακές εκδηλώσεις της 25ης Μαρτίου του 1944 στην Τριμάρτυρη, οι Γερμανοί τον επικήρυξαν και ο Παύλος ανέβηκε στο βουνό ως αντάρτης του ΕΛΑΣ αναλαμβάνοντας υπασπιστής του ιλάρχου Κρίτωνα Κυανίδη (καπετάν Φλωριά). Πήρε μέρος στη μάχη της Φουντάνας, στην επιχείρηση στη θέση Φώκιες, στη μάχη της Παναγιάς και ήταν γραμματέας στην συμφωνία της Τρομάρισσας μεταξύ ΕΑΜ και ΕΟΚ. Το 1947 σαν «δεσμώτης του πελάγους και των βράχων» εκτοπίζεται ως πολιτικός εξόριστος στην Ικαρία, στη Μακρόνησο, στον Άη Στράτη. Από το 1963 ασκεί τη δημοσιογραφία (Αυγή, Αλήθεια). Ήταν υποψήφιος σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις της ΕΔΑ στο νομό Χανίων έως τη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967 η οποία τον εξορίζει ξανά στη Γυάρο και στη Λέρο. Το 1974 ήταν υποψήφιος με την «Ενωμένη Αριστερά» κι αργότερα με το ΚΚΕ Εσωτερικού στα Χανιά. Ήταν από τους πρωταγωνιστές της ΑΝΕΚ και ιδρυτικό μέλος της ΕΤΑΝΑΠ. Υπήρξε μέλος του Δ.Σ. του Συνδέσμου Κρητών Επιστημόνων. Έχει γράψει πλήθος άρθρων, μελετών, επιφυλλίδων και κριτικών σημειωμάτων σε εφημερίδες και περιοδικά στα Χανιά και στην Αθήνα.
[10] Ο Γ. Χριστοδουλάκης (1925) γεννήθηκε και μεγάλωσε δίπλα στην  «Αμμούτσα». Ατρόμητος, άφοβος και ακούραστος νέος, στην Κατοχή ήταν Γραμματέας της ΕΠΟΝ της Νέας Χώρας. Πρώτος έπιασε το επονίτικο χωνί και από το «μικρό τρουλί» (ανάμεσα στις σημερινές οδούς Βαλέστρα και Στυλ. Μακράκη), διαλάλησε, μέσα στη μαύρη ναζιστική νύχτα την ιαχή της λευτεριάς, χωρίς να λογαριάζει αν θα τον δουν τα μάτια των χαφιέδων. Το 1944 φυλακίστηκε για λίγο στο κολαστήριο της Αγιάς και αργότερα βγήκε για μικρό διάστημα στο βουνό στον υποδειγματικό λόχο της ΕΠΟΝ. Μετά την απελευθέρωση το μεταπολεμικό και μετεμφυλιακό κράτος τον «αντάμειψε» για την αντιστασιακή του δράση με 16 περίπου χρόνια με βασανιστήρια, φυλακές και εξορίες στα Γιούρα, στον Άη Στράτη, στη Μακρόνησο. Μετά την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης αγωνίζεται και μέχρι σήμερα για τη διάδοση της ιστορίας, των ιδανικών και των αξιών της Αντίστασης του λαού μας ενάντια στον φασισμό.
[11] Μιλά για το καπνεργοστάσιο του Μανωλικάκη που έβγαζε και τα λεγόμενα «στούκας» τσιγάρα.
[12] Τα εργατόπαιδα δούλευαν στα εργοστάσια επεξεργασίας ελαιολάδου και σαπωνοποιείας, της ΑΒΕΑ και του Πρέβε – Ιωαννίδη.

Πιτσιτάκης Γιώργος

Δάσκαλος/Ιστορικός Ερευνητής

Πρώτη δημοσίευση «Χανιώτικα Νέα»

Αρέσει σε %d bloggers: